Stali Czytelnicy wiedzą, że jestem antyfanem powiedzenia “czas to pieniądz“. Nie dość, że jest ono błędne na wielu poziomach, to może prowadzić do głębokiego niezadowolenia z życia - nawet jeśli dużo zarabiamy.

Dziś, zamiast przykładów z własnego życia, użyję argumentów z bestsellerowej powieści “Byłem kurierem w Pekinie”. Jej autor, Hu Anyan, relacjonuje jak w Chinach wygląda życie prostego człowieka z klasy robotniczej, utrzymującego się z pracy fizycznej. Książka opowiada o kilkunastu latach jego życia, w trakcie których był m.in.: kurierem, kasjerem w sklepie z rowerami, ochroniarzem na nocnej zmianie, pracownikiem fabryki i kelnerem na bankietach.

Wspólnym mianownikiem dla większości jego prac był minimalny próg wejścia (te zadania nie wymagają wykształcenia) oraz niska pensja, która ledwo co starcza na przeżycie miesiąca. Takie połączenie wręcz gwarantuje zacementowanie na najniższych poziomach społeczeństwa i czyni życie naprawdę uciążliwym. Rozwój zawodowy na tego typu stanowiskach praktycznie nie istnieje, a co gorsza w każdej chwili możesz być zastąpiony przez kogoś młodszego. Lub bardziej zdesperowanego.

W tym całym układzie najgorsze jest to, że…

Zarabiasz tylko, gdy pracujesz

Przeliczanie czasu na pieniądze to sprawdzony przepis na bycie nieszczęśliwym i szybkie wypalenie. A jeśli Twoje zarobki nie będą znacząco przewyższać kosztów życia, to nigdy nie wyrwiesz się z tego układu i będziesz skazany na przegraną.

Zobaczmy jak to miało miejsce na przykładzie Hu Anyan, gdy pracował jako kurier. Oto fragment jego słów z książki w polskim przekładzie:

“Codziennie pracowałem jedenaście godzin, z czego godzina rano schodziła na rozładunek, sortowanie i ładowanie przesyłek na motocykl, a kolejną godzinę pochłaniały dojazdy na poszczególne osiedla – to były moje koszty stałe. W ciągu dziewięciu godzin, które zostawały na samo doręczanie, musiałem wyrobić trzydzieści juanów na godzinę, czyli średnio pół juana na minutę. Innymi słowy – tyle kosztował mój czas. Za każdą przesyłkę dostawałem średnio dwa juany, więc musiałem doręczać jedną co cztery minuty, żeby na tym nie stracić”.

Policzyłem, ile autor zarabiał w złotówkach jako kurier. Po bieżącym kursie wyszło mi 150 zł dziennie, 17 zł na godzinę, a za doręczenie jednej przesyłki miał płacone około 1 zł. Miesięcznie dostawał około 2800 zł, a dla porównania wcześniej jako pracownik sklepu spożywczego zarabiał 1900 zł. Lżejsza praca, ale mniej płatna niż kurierka. Wynajmował pokój o powierzchni 5 metrów kwadratowych, który kosztował go 800 zł miesięcznie. Trudno powiedzieć, żeby tam “mieszkał”, bardziej tylko nocował, bo większość dnia spędzał na pracy, dojazdach i zakupach.

Hu Anyan zaczął więcej pracować, bo logika podpowiadała mu, że tylko w ten sposób będzie w stanie zbudować jakąś poduszkę bezpieczeństwa. Praca na stanowisku kuriera dobrze się do tego nadawała, bo łatwo można przeliczyć swój wysiłek na pieniądze. Jednak już po jakimś czasie zaczął dostrzegać poważną wadę tego rozwiązania:

“Stopniowo zacząłem patrzeć na wszystko z czysto ekonomicznego punktu widzenia – czas odmierzałem w kosztach. Skoro minuta mojego czasu jest warta pół juana to nawet szybkie siku kosztowało mnie jednego juana – co z tego, że toalety publiczne były darmowe, skoro traciłem na nie dwie minuty. Lunch zajmował mi dwadzieścia minut – z czego dziesięć czekałem na jedzenie – to już dziesięć juanów. Jeśli do tego doliczyć piętnaście juanów za gaifan (prosty chiński posiłek na bazie ryżu) wychodziło w sumie dwadzieścia pięć. Za dużo jak na mój budżet!”.

W ten sposób spirala czaso-kosztów naciąga się do granic możliwości:

“Dlatego często w ogóle darowałem sobie lunch. Rano prawie nic nie piłem, żeby rzadziej chodzić do toalety. Gdy adresata nie było w domu – a w tygodniu za dnia mniej więcej połowa mieszkań była pusta – traciłem za każdym razem minutę na dzwonienie. A minuta rozmowy to nie tylko jedna dziesiąta juana za połączenie, lecz także pół juana kosztów czasu. Jeśli klient prosił, żeby przesyłkę zostawić w paczkomacie, moje koszty czasu stawały się jeszcze większe, a do tego należy doliczyć średnio cztery dziesiąte juana opłaty za wrzucenie do paczkomatu, więc po takiej transakcji byłem na minusie. Kiedy ktoś mówił, że mam przyjść innego dnia, traciłem jeszcze więcej. Nie dość bowiem, że dzwoniłem, to musiałem poświęcić na to drugi raz tyle samo czasu. A to scenariusz optymistyczny. Zdarzało się bowiem, że nikt nie odbierał telefonu – minuta stracona na darmo, czyli pół juana”.

Choć w tym czasie autor książki był młody, zdrowy i nie miał wielu zobowiązań, to dochodzi do ściany. Z jednej strony pracuje maksymalną liczbę godzin na dobę jaką się da, w tym też weekendy. Z drugiej natomiast oszczędza czas i pieniądze, gdzie tylko jest to możliwe. Pomimo to, nie jest w stanie wyrwać się z potrzasku, a własna praca jest dla niego jedyną szansą na przeżycie. Jest na nią skazany, bo nie ma żadnych aktywów, rodzina nie może mu pomóc, a w Chinach wsparcie socjalne jest bardzo niskie. Nie może więcej zarobić, ale jest jeszcze jeden problem:

Nie potrafi wydawać pieniędzy

Zanim autor książki został kurierem, to prowadził z kolegami mały biznes: handlował ubraniami na stoisku w galerii handlowej. I tu po jakimś czasie zauważył u siebie cechę, która zaczęła mocno ograniczać jego biznes:

“Przyzwyczajony do oszczędnego życia, stopniowo wykształciłem w sobie mentalność drobnego ciułacza - wydawanie pieniędzy budziło we mnie sprzeciw. Przez te wszystkie lata, za każdym razem kiedy oszczędności spadały poniżej dziesięciu tysięcy, odczuwałem niepokój - to była moja psychologiczna granica bezpieczeństwa. Dlatego, będąc zmuszony do wydawania pieniędzy, nie wiedziałem, jak to się robi - w działaniach biznesowych byłem więc bardzo pasywny i zachowawczy. Rzadko zastanawiałem się nad rozwojem. Nieustannie za to myślałem, jak nie dopuścić do bankructwa. Rozwiązanie wydawało się proste: wydawać mniej”.

Niestety Hu Anyan nie rozwinął mocniej tego wątku, ale mi mocno rzucił się on w oczy. Znam to z własnych doświadczeń, bo bycie tylko oszczędną osobą to za mało - musimy umieć inwestować nasze nadwyżki. W siebie, podnosząc swoje kwalifikacje zawodowe, w biznes, aby dalej się rozwijał, czy w aktywa, które będą generować dla nas przychody. Inaczej będziemy w stanie tylko chronić się przed inflacją, a to stanowczo za mało. A nawet jeśli zarabiamy wystarczająco dużo, to taki stan może nie trwać wiecznie, dlatego warto zainteresować się tym tematem jak najwcześniej.

Myślę, że w Polsce ten dylemat dodatkowo objawi się w młodym pokoleniu. Dzieci, które odziedziczą istotne pieniądze, będą musiały umieć się z nimi obchodzić w inny sposób niż ich rodzice. Ciężka praca i oszczędne życie będzie dobrym pomysłem na utrzymanie rodzinnego majątku, ale niewystarczającym, aby go dalej pomnażać. To temat na inne wydanie 52Notatki, dziś trzymajmy się problemów naszego pokolenia.

Pod koniec książki jest ciekawy fragment, w którym autor definiuje czym jest wolność i…

Rzadkie szczęście

Pomimo desperackiej sytuacji Hu Anyan dochodzi do wniosków, które częściej przypisuje się zamożnym osobom niż ubogim:

”Praca wyłącznie dla utrzymania się jest równie przygnębiająca co odbywanie kary więzienia, dlatego niewiele osób przyznaje, że pracuje wyłącznie dla pieniędzy. Ludzie mówią zwykle: interesuje mnie to, co robię w pracy, lubię współpracowników, dzięki pracy moje życie staje się pełniejsze - i tym podobne. Nawet jeśli mówią prawdę, to nie całą - bez pracy też można przecież zajmować się tym, co nas interesuje, spędzać czas z ludźmi, których lubimy, i żyć pełnią życia. Starsze osoby są bardziej szczere pod tym względem i wprost pytają, jak mieliby się utrzymać, gdyby nie pracowali”.

Autor idzie krok dalej i słusznie zauważa, że “nie każdy wie, czym się zająć w życiu, gdy nie trzeba walczyć o przetrwanie”. Jego zdaniem winny jest konsumpcjonizm, który jest w Chinach powszechniejszy niż mi się wydawało:

“Wpajanie człowiekowi, że czegoś potrzebuje, i danie mu możliwości, by zaspokoił tę potrzebę, jest bez wątpienia pewniejszym i trwalszym sposobem na zaprowadzenie ładu społecznego, niż ograniczenie mu możliwości robienia tego, co chce zrobić”.

Bardzo trafne zdanie. Podkreśliłem je sobie w książce, tak samo jak ten fragment:

“W społeczeństwie rządzącym się takimi prawami główną drogą samorealizacji jednostki pozostaje więc zatrudnienie. Dlatego nie tylko bardzo cenimy własną pracę, lecz także interesujemy się pracą innych. Praca stała się najważniejszą etykietą identyfikacyjną człowieka. Gdy koledzy ze szkoły albo starzy przyjaciele spotykają się po latach, pierwsze pytanie, jakie sobie nawzajem zadają, dotyczy pracy. Spotkani w pociągu nieznajomi zwykle najpierw pytają o pracę, zanim w rozmowie pojawią się tematy interesujące dla obu stron”.

Praca już stała się nieodłączną częścią naszej osobowości i dlatego rozwój AI będzie budził coraz więcej obaw. Sam już spotkałem się z tym problemem, gdy odszedłem z etatu. Wcześniej zawsze miałem jakiś tytuł zawodowy i byłem zatrudniony w dużych i znanych firmach. Więc łatwo mi było odpowiedzieć na pytanie “czym się zajmujesz”. A teraz, gdy już się zbliża to pytanie, to wiem, że będę miał problem z odpowiedzią. I to pomimo, że żyje mi się bez porównania lepiej niż na etacie. Ale dziś miało nie być o mnie, więc wróćmy do Chin i tego co pisze Hu Anyan:

“Kiedy pracowałem, rzadko myślałem o wolności. Być może dlatego, że intuicyjnie zakładałem, iż wolność to brak pracy, a praca to jej przeciwieństwo, gdyż w pracy trzeba spełniać wymagania[…]”.

Wolność rozumiana tylko jako “brak pracy” to prymitywny, ale popularny model. Jest on oczywiście nie do obrony, bo inaczej ludzie zgłaszaliby się na ochotnika do więzienia, w którym przecież nie ma przymusu pracy. Moim zdaniem zamiast “walczyć” o wolność z pracą lepiej jest pójść w kierunku “rzadkiego szczęścia”:

“Oczywiście zdarzają się wyjątki - ktoś może po prostu lubić swoją pracę, więc z jego punktu widzenia robi dokładnie to, co chce. Albo odwrotnie - ktoś robi to, co lubi, i tak, jak lubi, spełniając przy okazji wymagania pracodawcy, klienta czy mechanizmów zewnętrznych. W ten sposób osiąga pewną wolność. Ale to chyba rzadkie szczęście”.

Owszem, rzadkie - ale w dzisiejszych czasach o niebo łatwiejsze do osiągnięcia niż jeszcze 15 czy 30 lat temu. Dzięki Internetowi nie jesteśmy już skazani tylko na tę pracę, jaka jest dostępna w naszym miejscu zamieszkania. Powstało wiele nowych zawodów i źródeł zarobków, o których nasi rodzice mogliby tylko pomarzyć. Sam autor też musiał tego doświadczyć, bo jego książka została wydana dzięki popularności jednego z jego opowiadań. Ten temat częściowo poruszałem w poniższym wydaniu 52Notatki, do którego polecam wrócić:

Ważna lekcja na koniec

Zaryzykuję tezę, że sporo historii na podobną książkę miałby polski kurier z InPostu, kasjerka z Żabki albo kierowca Ubera. Bo często to, co nam wydaje się nudną codziennością, dla innych ludzi może być ciekawą lekturą. Spora część “Kuriera z Pekinu” to zwykłe codzienne życie autora: ktoś mu ukradł paczkę, zepsuł mu się skuter albo trafił się nieuprzejmy klient. Myślę, że w polskich realiach są dokładnie takie same sytuacje, zresztą jak widzę stronę “Jestem kurierem, więc rzucam paczkami“ na Facebooku, to tam jest gotowy materiał na kilka rozdziałów (choć nie wiem, dlaczego algorytm mi je pokazuje).

Publiczność jest dziś zmęczona odklejonymi od rzeczywistości superbohaterami Marvela czy mdłymi produkcjami, które muszą być hiperpoprawne politycznie. Zamiast wymyślnych recenzji kulinarnych wolimy obejrzeć gościa na YouTubie, który chodzi po knajpach i mówi czy mu smakowało. Tak po prostu, bez owijania w bawełnę. A zamiast oglądać podróżników z dużych stacji telewizyjnych wolimy popatrzeć na ludzi takich jak my, którzy zwiedzają nowe kraje i mówią, co im się tam podobało. Nie trzeba mieć szalonego życia pełnego przygód, aby zainteresować nim innych. Wystarczy, aby było ono autentyczne i aby inni mogli się z nami utożsamić.

Dlaczego więc tak mało osób to robi?

Odpowiedź na to pytanie znajduje się w książce “Byłem kurierem w Pekinie”: jak pracujesz po 12h na dobę i zarabiasz najniższą krajową, to nie masz chęci ani czasu na rozkręcenie zasięgów w Internecie. Po prostu przygniata Cię Twoja codzienność, w której nie widzisz materiału na kontent. Nawet żyjąc w krajach, które szybko się rozwijają - tak jak Polska i Chiny - można zacząć gubić dystans do innych.

Dlatego jako pierwszy krok warto zrobić to co Hu Anyan: zacząć pisać dla siebie. Dokumentować swoje dni i pracę, aby mieć materiał na przyszłość. Nawet jeśli nic z tym nigdy publicznie nie zrobimy, to będziemy mieć spisane nasze własne życie.

Następne kroki:

• Książka “Byłem kurierem w Pekinie” dla jednych będzie lekkim tytułem na lato, a dla innych gorzką lekturą, w której znajdą znajome wnioski. Jeśli jesteś w tej drugiej grupie, to warto potraktować to jako przestrogę i zacząć działać.

• Problem przeliczania czasu na pieniądze dotyczy też dobrze płatnych zawodów. Prawnik, lekarz czy stolarz zastanowi się kilka razy, zanim odpuści pracę, żeby wyjechać na wakacje lub spędzić czas z rodziną. Jeśli możesz zarabiać, gdy tylko chcesz, to masz poczucie, że w wolnym czasie zawsze tracisz pieniądze.

• Gdy 15 lat temu Hu Anyan zaczął pisać dla siebie notatki, to czy zakładał, że trafią do książki, która będzie międzynarodowym bestsellerem? Oczywiście, że nie, bo bardzo trudno jest przewidzieć najlepsze rzeczy, które mogą nas spotkać. Dlatego warto wrócić do tego wydania: Jak przygotować się na najlepszy scenariusz, co sam też regularnie robię.

• W Sezonie 1 napisałem oddzielny artykuł o tym, dlaczego czas to nie pieniądze. Jeśli masz go w wersji drukowanej, to koniecznie zajrzyj na stronę 110.

Tydzień po starcie “52Notatki i Przyjaciele”

Pięknie Wam dziękuję za pozytywną reakcję na start mojego Patronite! Wielu z Was spodobał się pomysł “dodatkowego piętra w restauracji“, co bardzo mnie cieszy i liczę na to, że będzie tam zaglądać wielu stałych bywalców.

Moje zadanie na najbliższy tydzień to ustalić z Wami tematy pierwszych materiałów wideo, które będą tam dostępne. Dostałem od Was sporo propozycji, niebawem przedstawię też swoje i będziemy działać. Już nie mogę się doczekać aż powiem o innych rzeczach, jakie tam szykuję :)

Doskonałym sposobem na to, aby lepiej się poznać jest ciekawa dyskusja. Dlatego w ramach Patronite 52Notatki i Przyjaciele będę regularnie przynosił tematy, które są warte rozmowy. W ten weekend porozmawiamy o dzisiejszym wydaniu i o pracy. Od jakiego wieku warto zacząć zarabiać własne pieniądze? Czy lepiej czekać na koniec studiów i specjalizację, czy może warto łapać się pierwszej-lepszej pracy? A co zrobić, gdy już nie potrzebujemy pieniędzy? Zapraszam do dyskusji:

Patronite 52Notatki i Przyjaciele

A tak prywatnie…

W przyszłym roku planuję razem z rodziną wyjechać na miesiąc do Chin. Byłem tam w 2025 r. na kilka dni w Hong Kongu, który kulturowo jest najbardziej zachodnim miastem Chin. Niemniej to już wystarczyło, abym pożałował, że nie zatrzymałem się tam na dłużej i dlatego szukam pretekstu, aby wrócić (tu moja krótka relacja). Tym razem chciałbym się zapuścić głębiej w Chiny kontynentalne. W związku z tym zacząłem więcej czytać na temat tego kraju, ale szczególnie zależy mi na relacji Chińczyków, a nie wizji przefiltrowanej przez zachodni punkt myślenia.

I w ten sposób trafiłem na książkę “Byłem kurierem w Pekinie”. Czyta się ją dobrze i będą ją polecał, ale uprzedzam, że ma też swoje wady. Jej fabuła jest chwilami niespójna i niedopracowana. Pierwsza połowa faktycznie jest o pracy kuriera, ale w drugiej autor cofa się o dekadę i opowiada o szeregu innych swoich prac. Miałem wrażenie, że ta druga część została dodana trochę na siłę, aby zebrać objętość tekstu wystarczającą na wydanie pełnej książki. Cała historia urywa się bez ostrzeżenia i bez konkretnej puenty. Przyznam też, że liczyłem, iż będzie tam rozdział o tym, co się działo w Chinach w czasie pandemii, ale fabuła urywa się tuż przed jej wybuchem (mimo że książka została wydana w 2023 roku, czyli już po).

Nie dowiemy się z niej czy Hu Anyan na dobre wyrwał się z biedy dzięki pisaniu. Mam nadzieję, że sukces książki mu na to pozwolił… choć wiem też, że stawki wydawnictw bywają tak niskie, że z jednej sztuki może mieć niewiele więcej niż wcześnej dostawał za dostarczenie paczki. Ważne, że dzięki niej zarabia nie tylko wtedy, gdy pracuje.

Post Scriptum: Ciekawostka z książki na koniec: w jednej z firm, w której pracował Hu Anyan, kurierzy mieli obowiązek pytać klientów czy przy okazji wynieść im śmieci. Czekam, która firma pierwsza wpadnie na to w Polsce :)

Post Post Scriptum: Nie każdy o tym wie, ale to wydanie ma jeszcze jeden akapit. Widać go tylko jeśli czytasz je w formie mailowej. Dziś dla przykładu cytuję tam fragment z książki, który dla mnie jest wyjątkowo autentyczny i aż zaskakujący. Jeśli nie chcesz, aby ta cześć newslettera ominęła Cię za tydzień, to zapisz się do wersji mailowej:

Newsletter 52Notatki prowadzę jak małą restaurację w bocznej uliczce. Jestem tu kucharzem, kelnerem i pierwszym klientem. Wszystkie treści tworzę sam i serwuję tu tylko takie dania, jakie sam chciałbym zjeść. Nie piszę pod algorytmy ani pod gorące tematy, które akurat teraz się klikają. 52Notatki mają pomóc mi się rozwijać, poukładać myśli i wyznaczać kierunki rozwoju. Zwłaszcza w czasach, w których zmienia się tak dużo, że łatwo się pogubić.

Działam w takim modelu już od ponad 4 lat i sprawdza się on zaskakująco dobrze. Wprawdzie na początku zakładałem, że będzie to projekt tylko na jeden rok (stąd nazwa, od 52 tygodni w roku), ale czas pokazał, że warto było zostać z nim na dłużej.

Dlatego teraz zdecydowałem się go rozbudować o strefę dla osób, które oczekują czegoś więcej niż jedno wydanie newslettera tygodniowo. Postanowiłem uruchomić społeczność w ramach Patronite i nazwałem ją:

52Notatki i Przyjaciele

To miejsce traktuję jak nowe piętro w mojej “restauracji”. Zapraszam tam każdego z Was, choć najwięcej zyskają osoby, które chcą:

• wejść głębiej w obszary, które poruszam na łamach 52Notatki,

• mieć wpływ na dobór tematów, o których mówię,

• lepiej się poznać ze mną i być może między sobą.

W ten sposób chciałbym stworzyć miejsce, w którym nie tylko będzie można konsumować treści, które tworzę, ale też porozmawiać z “kucharzem” i innymi gośćmi, nawiązać bliższe relacje i wymienić się poglądami. Oraz móc zamówić coś spoza menu i mieć wpływ na to, co się w nim znajdzie. Już za moment napiszę, co dokładnie mam na myśli, ale najpierw kwestie techniczne.

Patronite to największy w Polsce serwis do łączenia społeczności z twórcami. Działa w formie miesięcznej subskrypcji, której koszt u siebie ustawiłem na dwóch poziomach: 25 zł i 52 zł.

Skąd wziąłem akurat takie ceny? Myślę, że gdybyśmy spotkali się na kawie, to rachunek za dwie filiżanki wyszedłby właśnie w okolicach 25 zł (jakby co, to ja zawsze piję dużą czarną). A gdyby nam się przeciągnęła rozmowa, to wydalibyśmy w okolicach 52 złotych. Czyli proponuję układ, w którym zupełnie nowe treści ode mnie kosztują miesięcznie równowartość jednego spotkania przy kawie. Nie będę udawał, że zastosowałem tu jakąś skomplikowaną analizę cenową. Z oczywistych powodów lubię liczbę 52, a jak ją napiszemy od tyłu, to będzie 25 :)

Zespół Patronite zachęcał mnie, abym dodał trzeci próg, wynoszący 10 złotych dla osób, które chcą mnie wesprzeć, ale nie oczekują nic w zamian. Jednak taka opcja jest dla mnie nie do zaakceptowania, bo nie przyjmę pieniędzy, nie dając od siebie nic w zamian. Nie chcę też tworzyć drogich progów w stylu 520 zł tylko po to, aby te dwa pierwsze wyglądały tanio. Oszczędźmy sobie tych marketingowych trików :) Finalnie zostałem przy kwotach 25 i 52, które moim zdaniem są fair dla obu stron.

Teraz odpowiem na ważne pytanie:

Co tam będzie w menu

Patronite 52Notatki i Przyjaciele będzie się opierał na trzech filarach:

• Pierwszy to treści wideo. Co miesiąc będę dla Was przygotowywał materiał trwający 40-80 minut, którego tematyki nie dałbym rady zamknąć w 15.000 znaków (tyle zazwyczaj liczy jedno wydanie 52Notatki). Dłuższy format pozwoli mi mieć pewność, że go dobrze wytłumaczyłem i poruszyłem wszystkie ważne aspekty. A dzięki temu, że treści z Patronite nie będą tak łatwo dostępne jak 52Notatki, to będę się czuł swobodnie w publikowaniu bardziej prywatnych przykładów i trudniejszych tematów.

• Drugi filar to społeczność. Wierzę, że wśród Czytelników 52Notatki są osoby, które chciałyby wymienić się wiedzą, podzielić własnymi doświadczeniami i nawzajem zyskać na tej relacji. Mam na to nawet dowody, bo z wieloma z Was udało mi się już spotkać i porozmawiać. Dotąd wymagało to inicjatywy z Waszej strony, a wiadomo, że nie każdy czuje się komfortowo, aby pisać maile do obcych osób w Internecie. Dlatego w ramach Patronite ja będę wychodził do Was z tematami i moderował nasze dyskusje.

• Trzeci filar to oddanie Wam wpływu na wybór tematów, które będę poruszał. Bo o ile menu tematyczne 52Notatki jest skrojone pod mój gust (i to się nie zmieni), tak w ramach Patronite chciałbym pójść w stronę Waszych sugestii. Może chcecie, abym wrócił do czegoś, o czym pisałem dawno temu i to rozwinął? Albo poszedł w kierunku, którego nigdy nie poruszałem w newsletterze? Oczywiście mam też swoją propozycję tematów, ale spodziewajcie się, że będę Was pytał, jakie obszary poruszyć, pojawią się ankiety, listy do wyboru oraz sesje Q&A - z Wami i ze mną :)

Generalnie będzie się tam działo sporo ciekawych rzeczy i to w innej formie niż w samym newsletterze. Początkowo planowałem, aby od razu zaproponować Wam listę 3-4 tematów na najbliższy kwartał, ale wyhamowałem. Najpierw posłucham, o czym Wy chcielibyście, abym mówił.

To jest dobry moment, abym podkreślił ważną dla mnie rzecz. Chciałbym…

Dawać więcej, zamiast zabierać

Klasyczny model tworzenia zamkniętych społeczności opiera się na zabieraniu czegoś, co do tej pory było darmowe. A to bardzo mi się nie podoba i zależy mi, aby tego uniknąć.

Dlatego newsletter 52Notatki pozostanie najważniejszym “piętrem” mojej restauracji i tu się nic nie zmieni. Nadal będę w nim publikował tylko takie treści, jakie sam chciałbym czytać. Nie ma mowy o robieniu z niego płatnego produktu czy ukrywaniu tekstu po dwóch akapitach z dopiskiem “zapłać, żeby czytać dalej”.

Patronite 52Notatki i Przyjaciele nie będzie też “strefą premium” - to po prostu nowa forma dostarczania Wam treści i miejsce do lepszego poznania się. Czyli dzięki niej chcę realizować to, co nie było możliwe w ramach newslettera. Podkreślam to dlatego, żebyście wiedzieli, że choć będzie się tam działo dużo wartościowych rzeczy, to nie kosztem wydań 52Notatki.

To jeden z powodów, dla których w ramach Patronite będę głównie publikował materiały wideo, a nie artykuły. Pewnie, że łatwiej byłoby mi pisać dodatkowe treści, ale w ten sposób musiałbym konkurować sam ze sobą, co nie byłoby mądre z mojej strony. Zresztą jakbym chciał robić łatwe rzeczy, to złożyłbym nowego Gundama albo zabrał psa na spacer, a nie brał publicznie na siebie nowe zobowiązanie :)

Jaki jest mój cel?

Choć dostęp do Patronite jest płatny, to nie uruchamiam go po to, aby dzięki niemu zarobić jakieś istotne pieniądze. Są na to lepsze i szybsze sposoby, zresztą łatwo jest policzyć, że poważne kwoty wymagałyby tam naprawdę dużego ruchu. A ja nadal chcę prowadzić małą restaurację w bocznej uliczce, a nie popularną sieć fast foodów :)

Po co więc uruchamiam ten projekt? Oto co jest moim celem:

1. Sprawdzić, czy moje treści naprawdę są dobre, czy tylko darmowe. Teraz 52Notatki czyta około 26.000 osób (tyle jest zapisanych mailowo). A ile przyjdzie stąd do Patronite? Już niebawem się tego dowiem :)

2. Chcę się zmusić do lepszego opanowania formatu wideo. Mówię to sobie już od dawna, nawet mam to zapisane w dzienniku, ale ciągle z tym zwlekam. W pisaniu czuję się komfortowo i ciągle brakuje mi pretekstu, aby zacząć się nagrywać. Teraz go mam.

3. Tak jak wspominałem wyżej, wierzę, że wśród Czytelników 52Notatki jest wiele ciekawych osób, z którymi warto jest się bliżej poznać. Przekonała mnie też do tego Wasza reakcja na te trudniejsze wydania, po których zawsze dostawałem dużo wartościowych maili. Zakładam więc, że do Patronite dołączy grupa stałych bywalców newslettera, z którymi szybko znajdę wspólny język, tematy i obszary, w których możemy sobie pomóc. Stąd też i nazwa: 52Notatki i Przyjaciele.

4. Znam siebie na tyle dobrze, iż wiem, że muszę wystartować z tym projektem, bo inaczej będę tego żałował. Nawet jeśli nie będzie on sukcesem, to wolę spróbować niż ciągle trzymać go w sferze planów. W której zresztą i tak był już za długo.

5. Wiem, że lepsze jest wrogiem dobrego. Dlatego nie chcę nic zmieniać w formacie newslettera, bo obecny dobrze się sprawdza. Z kolei Patronite to dla mnie strefa eksperymentów, w której będę mógł próbować różnych nowych rzeczy.

Jak dołączyć do 52Notatki i Przyjaciele?

Patronite to oddzielny serwis, na którym trzeba założyć sobie konto. Na szczęście ten proces jest szybki, prosty i nie wymaga podawania szczegółowych danych. Nie ma też obowiązku używania swojego nazwiska, ale prosiłbym, abyście chociaż podali tam swoje imię. Dzięki temu będzie mi łatwiej z Wami pisać i rozmawiać. Dobrze wiem, że pseudonim “GalaktycznyŻniwiarz52” brzmi ciekawiej niż “Przemek”, ale umówmy się, żeby jednak trzymać się imion :)

Materiały, które będę tam publikował, trafią do Was w formie powiadomień mailowych. Dlatego podczas rejestracji warto podać adres mailowy, którego faktycznie używacie. I na początku koniecznie sprawdźcie, czy przypadkiem moja wiadomość nie wpadła Wam do spamu albo folderu typu “oferty”.

Po założeniu konta na Patronite, wchodzimy na profil 52Notatki i Przyjaciele i wybieramy próg. Na kolejnym ekranie deklarujemy formę płatności - do wyboru są karty kredytowe, przelewy i BLIK. Jak komu wygodnie:

Patronite działa w cyklu comiesięcznej subskrypcji. Myślę, że to dobre rozwiązanie, bo w każdej chwili można łatwo zrezygnować z kolejnej opłaty. Ten serwis ma już 10 lat, więc wierzę, że mają już na wszystko wypracowane rozwiązania. Niemniej sam dopiero uczę się tej platformy, dlatego jeśli przytrafią się jakieś wyzwania techniczne, to razem je na pewno rozwiążemy.

Kiedy będą się pojawiać nowe treści?

Chcę Wam dać czas, abyście na spokojnie tam dołączyli i oswoili się z nową formą. Dlatego przez najbliższy tydzień opublikuję tam kilka zapoznawczych postów. Na pewno zapytam Was o tematy, które Wy chcielibyście tam zobaczyć i zaproponuję kilka od siebie. Pierwsze nagranie wideo pojawi się w drugiej połowie sierpnia.

Wprawdzie dołączyć będzie można w każdym momencie, ale planuję trzymać się kalendarzowego cyklu miesięcznego. Co jakiś czas będę Wam tu dawał znać, co się dzieje na Patronicie, tak aby wszyscy mogli ocenić, czy to coś dla Was, czy nie.

Jeśli macie do mnie dodatkowe pytanie co do Patronite, to śmiało odpiszcie mi na ten mail. A już za tydzień wracam z tradycyjnym wydaniem, w którym opowiem, jakie lekcje wyciągnąłem z pewnej chińskiej książki, którą właśnie czytam.

Post scriptum: Nie będę Was próbował teraz przekonać, że warto dołączyć do mojego Patronite, bo miałem na to 4 lata i 230 wydań 52Notatki. Jeśli dotąd nie udało mi się zapracować na Wasze zaufanie, to tym bardziej nie zrobię tego dziś jednym artykułem. Niemniej będzie mi bardzo miło, jeśli Patronite okaże się dobrym kierunkiem rozwoju i uda nam się tam zbudować społeczność. Zapraszam!

Dołącz do 52Notatki i Przyjaciele

🤫

Od początku istnienia tego newslettera, (czyli od 4,5 roku) na koniec każdego kwartału, robię przerwę w publikacji nowych artykułów. Dzięki temu mogę wyhamować tempo pisania, złapać dystans i lepiej zaplanować tematy na kolejne wydania. A Wy możecie na spokojnie wrócić do archiwalnych tekstów.

52Notatki czyta już ponad 25.000 osób i ta liczba cały czas stabilnie rośnie. Podoba mi się to tempo. Przede wszystkim zależy mi na budowaniu grupy stałych bywalców, a nie na publikowaniu pojedynczych hitów, które przekładają się tylko na jednorazowe wystrzały wyświetleń. A już najbardziej cieszy mnie sytuacja, w której piszecie do mnie, że 7 rano w sobotę jest już dla Was rutyną i sposobem na dobry start weekendu :) W drugiej połowie roku mam w planach dać Wam więcej treści, ale zanim o tym napiszę, to szybko podsumujmy sobie, co się dotąd tutaj działo.

W mijającym kwartale:

Opublikowałem 13 wydań i choć każde jest warte lektury, to te dwa są dla mnie szczególnie ważne:

• Misje poboczne, czyli 25 sposobów na to, jak mieć ciekawsze życie - Do dziś jestem zaskoczony, jak szeroko rozniosło się to wydanie. Nadal bardzo dobrze się klika i ma 3x więcej polubień niż mój drugi najbardziej popularny artykuł. Z jednej strony mnie to cieszy, a z drugiej dziwi, bo to nie jest mój najlepszy tekst. Niemniej mam pomysł na artykuł, który może powtórzyć ten zasięg i ciekaw jestem, czy mi się to uda. Ściganie się z samym sobą jest najgorsze, ale spróbujemy :)

• Cicha desperacja, czyli 14 osób dziennie - Choć wahałem się, czy pisać na ten temat, to bardzo się cieszę, że się zdecydowałem. Moje obawy okazały się błędne, a liczba maili, jakie od Was dostałem, dowiodła, że takie teksty są potrzebne. Niestety w mediach społecznościowych wszystkie moje posty, które linkowały do tego wydania miały mocno obcięty zasięg, także dziękuję Wam za to, że podawaliście go dalej.

Każde wydanie 52Notatki musi spełnić kilka obowiązkowych warunków zanim je opublikuję. Jeden z nich to jak najdłuższa aktualność publikowanych treści. Chcę po prostu, aby były one równie przydatne w chwili publikacji, co po kilku latach. To jeden z powodów, dla których nigdy nie poruszam tu bieżących tematów. Choć często są one pilne, to rzadko kiedy okazują się naprawdę ważne.

Dlatego zachęcam, aby wrócić do archiwalnych wpisów z minionych miesięcy i sprawdzić, czy mi się to udało. A jeśli chcesz samemu zacząć publikować treści w sieci, to w tym wydaniu piszę jak to zrobić lepiej ode mnie.

Jeden podcast i jedna konferencja

Oprócz cotygodniowych publikacji na łamach 52Notatki wziąłem też udział w podcaście „Zaprojektuj swoje życie”. Odcinek ze mną można obejrzeć na YouTubie lub odsłuchać na każdej platformie podcastowej. Dziękuję Wam za wszystkie pozytywne komentarze, jakie tam napisaliście. A jeśli jeszcze go nie widzieliście, to polecam, bo Maciej bardzo dobrze poprowadził naszą rozmowę:

W maju wystąpiłem na konferencji Infoshare, gdzie mówiłem o tym, jak się uproduktowić w Internecie i jak wykorzystać go do rozwinięcia swojej działalności zawodowej. Ciągle się dziwię, jak mało osób to robi, stąd pomysł na wykład w takiej tematyce. Artykuł Jak i po co budować reputację online, gdy pracujesz na etacie można śmiało potraktować jako wstęp do niego. Natomiast temat uproduktowienia, a szczególnie teorii koła zamachowego, na pewno jeszcze zagości na łamach 52Notatki.

Co do wystąpień publicznych, to staram się je maksymalnie ograniczać. W tym roku będę jeszcze tylko na jednej konferencji (jesienią w Warszawie). Dam Wam wcześniej znać, jak tylko potwierdzę terminy i temat.

Sezon 4 już w Waszych rękach

Miniony kwartał stał też pod znakiem promocji czwartego sezonu. Cieszę się, że co roku papierowe wydanie 52Notatki znajduje wśród Was wielu nabywców. To dla mnie najlepszy dowód na to, że warto tworzyć takie treści w sieci. Bardzo Wam za to dziękuję!

Dla odmiany ten sezon oprócz bonusów cyfrowych zawiera też 5 zupełnie nowych artykułów, które nazwałem “życiem dla zaawansowanych“. Super, że się Wam ten pomysł podoba, zwłaszcza że słyszę, iż wiele osób zaczyna czytać ten tom od końca :)

Na potrzeby książki uruchomiłem nową stronę internetową, w której znajdziecie wszystkie informacje na temat zawartości i bonusów. Zamiast recenzji publikuję tam Wasze zdjęcia, które są najlepszą możliwą reklamą:

Zapowiedź nowości

Nie planuję żadnych zmian w newsletterze 52Notatki, ale niebawem pojawią się dwie zupełnie nowe rzeczy:

• Od lipca ruszam z dodatkowym formatem treści dla tych z Was, którzy chcą czegoś więcej oprócz cotygodniowego newslettera. Będą to głównie materiały wideo, tworzone dla małej, zamkniętej społeczności. Znajdziecie tam więcej zaawansowanych - i prywatnych - treści. Już za tydzień opiszę Wam wszystkie szczegóły, już nie mogę się doczekać startu :)

• Po wakacjach ruszam z nowym fizycznym produktem, którego sam potrzebuję i używam od lat. To będzie coś, co przyda się także osobom, które nigdy nie słyszały o moim newsletterze. Wprawdzie już nad nim pracuję, ale szczegóły będę mógł podać dopiero pod koniec lata.

Obie te nowości chciałem wprowadzić już jakiś czas temu, ale podświadomie z tym zwlekałem do czasu, aż będę “musiał”. A skoro zostało mi już tylko pół roku prowadzenia 52Notatki, to jest to dosłownie ten moment. Teraz albo nigdy.

A tak prywatnie…

…to dużo się u mnie pozmieniało w minionych miesiącach. Przede wszystkim razem z rodziną urządzamy się teraz w nowym mieszkaniu na Dolnym Śląsku. Wprawdzie z Warszawy wyprowadziłem się już w zeszłym roku, ale dopiero w maju przeprowadziłem się tu faktycznie na stałe. Obecnie jesteśmy na etapie przenoszenia potrzebnych nam rzeczy, kupowania nowych i układania sobie życia. Póki co właśnie składam tu sobie mój ulubiony zestaw do pracy z Ikei :)

Miasto, w którym mieszkamy, jest bardzo małe i rożni się chyba wszystkim od tego, co dotąd mieliśmy w Warszawie. Jednocześnie niczego nam nie brakuje i jesteśmy bardzo zadowoleni z tej zmiany. Więcej na ten temat napiszę we wrześniu, bo wtedy minie nam równo rok od opuszczenia Warszawy i będzie to dobry moment na chłodną ocenę tej decyzji.

A - i jeszcze jedna ważna zmiana: po 13 latach sprzedałem Passata :) Choć został w rodzinie, to zastrzegłem sobie prawo jego pierwo-odkupu :) Pewnie gdyby nie przygody z sarnami i kłopoty w zaspach, które opisywałem zimą, to bym go sobie zostawił, bo to auto doskonale mi służyło. Jak słusznie powiedział mój mechanik: Passaty się nie psują, one się zużywają :)

Przez chwilę zastanawiałem się nad chińską motoryzacją, ale doszedłem do wniosku, że jestem na nią za biedny. Przesiadłem się do średniej wielkości SUVa, który wprawdzie też jest niemieckiej marki, ale przynajmniej nie jest to już czarny VW :)

Post Scriptum: Przypominam, że jeśli czytasz wersję online, to nie widzisz wszystkiego. Zostało tu jeszcze kilka akapitów, które nazywam “cichą sekcją”. Dziś piszę tam, dlaczego jestem jak zazdrosny kucharz, który nie chce się dzielić z kelnerem :) Jeśli nie chcesz, aby Cię ominęła za tydzień, to zapisz się w formularzu poniżej:

🤫

9 błędów, które popełniają ojcowie i jak ich uniknąć

Najważniejszym zadaniem rodziców jest zapewnienie swoim dzieciom bezwarunkowej miłości. Szczególnie że nikt inny na świecie nie może tego zrobić. Brzmi to prosto, ale wcale nie jest łatwe. Dlatego w tym artykule opiszę 9 błędów, które może popełnić każdy ojciec oraz podam moje propozycje ich uniknięcia.

1. Powierzanie szkole edukacji dziecka

Wychodzę z założenia, że wszystko co w życiu jest ważne, musi być nauczone w domu. Nie w szkole, nie na podwórku ani nie w telewizji. To w 100% jest obowiązkiem rodziców, zwłaszcza że nie dla każdej rodziny te same rzeczy są ważne.

Dlatego nie biorę udziału w dyskusjach o tym, czy wprowadzić do szkół przedmiot finanse osobiste, ani czy jest tam miejsce na edukację zdrowotną. Nie czekam, tylko sam uczę dziecko, jak obchodzić się z pieniędzmi i które jedzenie jest dla niego dobre, a które szkodliwe. I nie przywiązuję wielkiej wagi do tego, czy moje dziecko nauczyło się dzielić pisemnie albo czy zna budowę pantofelka, bo uważam, że są istotniejsze rzeczy.

Myślę, że każdy ojciec ma szerokie pole do popisu w zakresie edukacji dziecka. Zwłaszcza że ono potem przez lata będzie pamiętać, że “to tata mnie tego nauczył“.

2. Mówienie zamiast pokazywania

To najprostszy błąd, ale też najłatwiej go popełnić. Jeśli pół dnia patrzysz w telewizor, to nie masz szans przekonać dziecko, żeby po szkole wyszło z domu zamiast siedzieć w telefonie. Jeśli sam nie będziesz ćwiczył, czytał i rozwijał się, to dziecku trudniej będzie to robić. Młody człowiek ma zaprogramowane, aby naśladować dorosłych, a nie słuchać tego, co mu mówią.

3. “Ja to zrobię szybciej i lepiej”

Oczywiście, że tak, ale Twoim celem jest wychowanie niezależnej i samodzielnej osoby. A to się nie uda, jeśli będziesz za nią robił wszystkie czynności. Jak inaczej ma się nauczyć?

Dobrze pamiętam, że czterolatek potrafi wychodzić na plac zabaw przez godzinę, bo zanim się zdecyduje, zanim ubierze (“ja sam!”) i zanim znajdzie ulubione zabawki, to miną wieki. Ale to też jest element wychowania, który po prostu trzeba przeżyć. Cierpliwości - zwłaszcza że wraz z wiekiem dziecka zatęsknimy za takimi problemami :)

4. Zaniedbywanie zdrowia pod pretekstem rodziny

Zbyt wielu ojców traktuje urodzenie dziecka jako wymówkę, żeby zgubić formę fizyczną. W USA mówi się na to “dad bod”, czyli lekka nadwaga, która jest efektem zaniedbania ćwiczeń z braku czasu i odpuszczenie sobie diety.

To nie jest dobry wzór dla dziecka. Co więcej, chory rodzic to dla dzieci obciążenie psychiczne i materialne, dlatego powinieneś pozostać zdrowy i sprawny tak długo, jak tylko to możliwe. Dotyczy to zarówno sprawności fizycznej, jak i kondycji psychicznej.

5. Odbieranie okazji do robienia “dorosłych” rzeczy

Aby dziecko stawało się niezależne, to potrzebuje codziennych okazji do budowania odpowiedzialności i pewności siebie. To nie muszą być wielkie rzeczy, a w przypadku mojej rodziny doskonale sprawdzało się to:

• Jeśli jemy na mieście, to dziecko zamawia samo. Jak mu z tym będzie łatwo szło, to zamawia za całą rodzinę. Uczy się w ten sposób interakcji z obcymi i odczuwa satysfakcję, gdy mu się to uda (bo kelner przyniesie dokładnie to, co zamówił).

• Gdy jedziemy metrem, tramwajem lub autobusem, to dziecko ma za zadanie pilnować, na jakim przystanku mamy wysiąść. To spora odpowiedzialność i najlepiej działa w nowych miejscach, np. na wakacjach.

• Na stacji benzynowej dziecko pomaga tankować auto. Oczywiście patrzymy, aby sięgnęło po odpowiednie paliwo, ale też mówimy mu, jakie są konsekwencje, jeśli wleje złe. Samo trzyma nalewak, a potem zakręca kurek, aż kliknie :)

• Dziecko mówi za siebie - u fryzjera, u lekarza czy w sklepie, gdy ktoś pyta, jak ścinamy włosy, ile kilogramów waży albo jaki ma rozmiar buta.

To mogą się wydawać drobne rzeczy, ale z perspektywy dziecka są bardzo ważne. Pochodzą ze świata dorosłych, do którego młody człowiek nie ma wstępu przez wiele lat. Ojcowie, którzy zabraniają tego swoim dzieciom (“zostaw, bo zepsujesz”) hamują jego usamodzielnienie.

6. Praca kosztem czasu z dzieckiem

Znam to doskonale, zwłaszcza że wychowanie dziecka kosztuje, a to buduje presję na wydatki. Jednak każdy ojciec nastolatka tęskni za czasami, gdy wystarczyło po prostu wrócić wcześniej z pracy i zabrać dziecko na plac zabaw pod blokiem. Albo wyskoczyć na jedną noc pod namioty. Te rzeczy są niemal darmowe, ale po latach nie da się ich już odkupić za żadne pieniądze. Po sobie wiem, że sprawdza się też powiedzenie, iż jedyną osobą, która będzie pamiętać, że pracowałeś po nocach i w weekendy, będzie Twoje dziecko.

Tu nie wystarczy tylko powiedzieć “pracuj mniej”, bo nie każdego na to stać ani nie każdy może regulować swoje godziny pracy. Teraz kluczowe jest to, aby pilnować się, żeby mieć czas dla niego pomimo obowiązków zawodowych. Kiedyś rozwinę ten temat w oddzielnym wydaniu, bo mocno zmieniłem ścieżkę swojej kariery pod dziecko.

7. Porównywanie swoich dzieci do innych

Każde dziecko rozwija się we własnym tempie, ma inne predyspozycje i talenty. Aż do momentu, gdy dzieci spotkają się w podstawówce, bo wtedy zaczyna się proces przymusowego równania do średniej. Nie jestem jego fanem, dlatego staram się nie oceniać dziecka przez pryzmat wytycznych narzuconych przez szkołę. A gdy ciągle będziemy je porównywać do innych (czy to w zachowaniu, nauce lub sporcie) to nieświadomie będziemy podkopywać ich poczucie własnej wartości i budować przekonanie, że są gorsze.

8. Zakładanie, że dziecko o tym wie

Jestem z ciebie dumny.
Doskonale sobie z tym radzisz.
Świetnie teraz wyglądasz.
Bardzo cię kocham.

Dla nas to są oczywiste rzeczy w stosunku do dziecka, ale myślę, że ojcowie mówią je im stanowczo za rzadko. A już przynajmniej nie mówią tego za dużo (da się tak?).

9. Bycie kolegą, a nie rodzicem

Myślę, że jedną z trudniejszych rzeczy w byciu rodzicem jest zmuszanie dzieci do rzeczy, które są dla nich dobre, ale one tego nie rozumieją. Od codziennego mycia zębów i chodzenia spać o sensownej godzinie, po angażowanie się w naukę i unikanie niebezpiecznych sytuacji. A gdy dziecko wchodzi w wiek nastoletni, to kończy się łatwy etap rodzicielstwa (czego nie wiesz do momentu, aż do niego nie dotrzesz). Każdy chce, aby jego dziecko było niezależne i potrafiło postawić na swoim - ale dopiero, gdy się wyprowadzi od nas z domu :)

Oczywiście dobrze jest, aby nasze dzieci nas lubiły, ale to nie może być priorytetem podczas ich wychowania. Fajnie brzmi móc powiedzieć, że nasze dziecko jest naszym przyjacielem, ale w pierwszej kolejności musimy być dla niego rodzicem. Zwłaszcza że nikt inny na świecie nie może tego za nas robić.

Następne kroki:

Dzieci to dużo ważniejszy temat niż się o tym mówi na co dzień. Dlatego pisałem o nim już kilka razy:

• Tu dla osób, które ich jeszcze nie mają. Zazwyczaj dziećmi się straszy, a ja napisałem, jakie przewagi dają w życiu: Trzy kluczowe przewagi osób mających dzieci

• Niedawno zostałeś ojcem? Gratuluję, ale pewnie czujesz się przytłoczony. Oto moje 5 najważniejszych lekcji dla młodych ojców

• Twoje dziecko wyrosło już z pieluch i jedzenia tylko Margherity bez sera? :) Pora pokazać mu świat! Oto mój osobisty poradnik Dziecko w podróży

Pudełko na koniec gry

“Gdy gra się kończy, król i pionek trafiają do tego samego pudełka.”

To stare włoskie przysłowie zawiera dużo mądrości. Bez względu na to, ile pieniędzy, wpływów i sukcesów zdobyliśmy za życia, to i tak nikt z nas ich ze sobą nie zabierze. To prawda - ale spróbujmy podejść inaczej do tego przysłowia.

Niech ten “koniec gry” nie oznacza naszej śmierci, tylko moment w życiu, w którym wstajemy od stolika i po prostu przestajemy dalej grać. Czyli kończymy z tym, co do tej pory było naszym głównym wyzwaniem: robieniem kariery, budowaniem firmy, działalnością akademicką, sportową, polityczną etc.

Jak będzie wtedy wyglądać nasze “pudełko”, do którego trafiają wszystkie pionki i figury? W jakim punkcie będziemy “na końcu” i czy taka codzienność będzie nam się podobać? Czy to, co nas tam czeka, to będzie nagroda czy bardziej kara?

Co ważne, tu nie chodzi o to, abyśmy wymyślili, co będziemy robić przez pierwsze tygodnie ani dokąd pojedziemy na wakacje. Tylko jak będzie wyglądała nasza codzienność przez kolejne lata. Z kim będziemy spędzać czas? Gdzie chcemy mieszkać? I czym będziemy się zajmować, gdy zrezygnujemy z dotychczasowych obowiązków?

Pozwoli nam to odpowiedzieć na pytanie:

Czy na pewno idziesz dobrą drogą?

Możliwe, że tam, gdzie chcesz się znaleźć, wiedzie prostsza ścieżka, szybsza albo mniej ryzykowna. Może taka, która nie wyniszcza zdrowia, nie szarpie nerwów ani nie zabiera wolnego czasu w weekendy?

Już kiedyś cytowany tu Andy Warhol powiedział:

Stany Zjednoczone zapoczątkowały tradycję, w której najbogatsi konsumenci kupują zasadniczo to samo, co najbiedniejsi. Prezydent USA pije Coca-Colę, Liz Taylor pije Coca-Colę i ty też możesz. I żadne pieniądze nie zapewnią ci lepszej Coca-Coli niż ta, którą pije bezdomny na rogu.

Jest w tym dużo racji, bo wiele przedmiotów jest już na tyle dopracowanych, że nie ma potrzeby tworzenia droższych wersji. Trudno jest kupić dużo lepszy telefon niż przeciętny, tak samo z telewizorem czy nawet samochodem.

Podobnie dzieje się z aktywnościami, z tym że tutaj średnia w ostatniej dekadzie poszła mocno w górę. Jeśli w wolnym czasie chcesz czytać książki, chodzić po górach, pić kawę na mieście czy spacerować po lesie, to zrobisz to w zasadzie bez względu na zasobność swojego portfela. Używając analogii z szachami, to są rozrywki dostępne zarówno dla pionka, co dla króla. Dla każdego z nich są atrakcyjne i każdego z nich na nie stać. Dziś już nie ma tak skrajnego podziału między tym, kto jak spędza swój wolny czas.

Dlaczego mielibyśmy przestać grać?

Z wielu powodów: bo osiągnęliśmy już wszystko, co mogliśmy, bo inne rzeczy stały się ważniejsze, bo czujemy, że już nie jesteśmy w stanie dalej wygrywać albo po prostu nam się to znudziło, albo już nie musimy.

Mało osób się nad tym zastanawia lub często myli kluczowe etapy gry z jej zakończeniem. Bo dla przykładu: pierwszy milion jest dobrym celem, ale nie oznacza końca naszej pracy zarobkowej. Tak samo jak zdobycie medalu olimpijskiego nie jest równoznaczne z rezygnacją z dalszej kariery sportowej. Dlatego w tym ćwiczeniu ważne jest, aby skupić się na końcu, a nie celach pośrednich.

A tak prywatnie…

Kilka ciekawych rzeczy, jakie niedawno wpadły mi w oko:

• To najładniejsza strona internetowa, jaką ostatnio widziałem. Tylko trzeba dać jej chwilę, żeby się wczytała: contralabs.com

• Gdy ja byłem dzieckiem, to gry w przeglądarkach miały grafikę jak na Gameboyu. Teraz to wygląda o niebo lepiej - bardzo mi się podoba taka estetyka: messenger.abeto.co

• A gdyby tak każdy nowy projekt zaczynać od osobnej rolki długiego papieru do pakowania? Tak robi Yancey Strickler, amerykański autor i przedsiębiorca, najbardziej znany jest jako założyciel Kickstartera. Wprawdzie mam w domu tablicę ścieralną, ale ten sposób wydaje mi się lepszy, bo zostaje tam wszystko, co zapiszę. Tutaj jest pokazane, o co chodzi.

• Rolex ma nowy butik, który wygląda jak ta forteca z końcówki “Incepcji”. Albo jak ta klinika ze “Spectre”, w której Bond poznał Madeleine Swann :) Otworzyli go na szczycie Mount Titlis w Alpach Szwajcarskich i można się tam dostać tylko kolejka linową.

Post scriptum: Już za tydzień oficjalnie ruszają wakacje, warto zabrać ze sobą coś do czytania na lato. Polecam 52Notatki - wszystkie 4 Sezony są dostępne w formie druku oraz ebooka:

52Notatki papier i ebook

🤫

Przeszkadzał w prowadzeniu lekcji, miał słabe stopnie, rzadko kiedy zrobioną pracę domową i nigdy nie był przygotowany na sprawdziany. W pierwszych latach podstawówki nie było tego tak mocno widać, ale w okolicach 4-5 klasy zaczął już mocno odstawać od reszty.

Braki w nauce i miano najgorszego ucznia w klasie starał się nadrobić szukając okazji do rozśmieszenia klasy. Irytowało to nauczycieli, którzy już i tak mieli z M. sporo problemów wychowawczych. Próbowali różnych metod, ale żadna nie przynosiła rezultatów.

Pamietam, że niektórzy przesadzali go do pierwszej ławki obok najlepiej uczącej się dziewczyny, żeby “nie rozrabiał”. Nikomu to nie pomagało. Nie dość, że był izolowany od kolegów, to jeszcze musiał cierpieć wyrzuty ze strony dziewczyny, która “w nagrodę“ za dobre zachowanie nie mogła siedzieć z ulubioną koleżanką. Do dziś nie rozumiem logiki tej kary.

Do szkoły regularnie była wzywana matka M. Przychodziła po lekcjach, aby wysłuchać długich litanii skarg od wychowawcy. Kiedyś przypadkiem zobaczyłem ją jak wracają, bo mieszkałem blisko szkoły. Do dziś pamiętam, że M. miał czerwoną i zapłakaną twarz, zresztą jego mama podobnie. Po takich wizytach zawsze nie było go przez kilka dni w szkole. A gdy już wracał, to w szatni przed WF-em każdy widział, że M. ma więcej siniaków niż reszta chłopaków z klasy.

Ta sytuacja trwała przez kilka lat, aż pewnego dnia M. zniknął.

Nagle przestał chodzić do szkoły, a nauczyciele już nie czytali jego nazwiska podczas sprawdzania obecności. Bez żadnego uprzedzenia ani bez pożegnania. Ktoś spytał o niego naszą wychowawczynię, a ta powiedziała tylko, że M. zmienił szkołę. Klasa szybko o nim zapomniała, a nauczyciele chyba odetchnęli z ulgą, bo nie mieli już problemu na głowie.

Ja też zapomniałem o M. i przez długie lata o nim nie myślałem. Aż do wczoraj, kiedy to Facebook pokazał mi jego post. Nie wiem, jakim cudem algorytm wpadł na pomysł, aby teraz nas połączyć. Choć nie widziałem go od bardzo dawna, to jestem pewien, że to on. Ma charakterystyczne nazwisko, nadal mieszka w tym samym mieście i z twarzy jest dość podobny do siebie z dzieciństwa.

W pierwszym odruchu chciałem do niego napisać. Kliknąłem w profil, otworzyłem wiadomość, ale… nie miałem odwagi się odezwać. Poczułem wstyd, że nigdy mu nie pomogłem, tylko śmiałem się jak idiota razem z resztą klasy. I że nigdy nie dostrzegłem jego rozpaczliwego wołania o pomoc i bezsilności, które próbował maskować żartami i wygłupami.

Nie jestem lekarzem, ale dziś jest dla mnie oczywiste, że M. musiał cierpieć na silne zaburzenia koncentracji. Za żadne skarby nie potrafił wysiedzieć na miejscu i się skupić, mimo że często bardzo tego chciał. W szkole nie miał indywidualnego toku nauczania ani zajęć wyrównawczych. Wątpię też, aby ktoś w domu pomagał mu w nauce ani tym bardziej płacił za korepetycje.

Zawsze był sam ze swoimi problemami, których nawet nie rozumiał.

Chciałbym być naiwny…

Chciałbym być tak naiwny, aby uwierzyć, że dziś wszystkie dzieci są zaopiekowane i nie zostawia się ich samym sobie. I chciałbym wierzyć, że takie przeżycia ze szkoły nie mają negatywnego wpływu na dorosłe życie. Ale niestety nie mogę, zwłaszcza po tym, jak zajrzałem w dane od Komendy Głównej Policji.

W 2025 r. wśród dzieci i młodzieży odnotowano wzrost liczby samobójstw o 27%. Tylko w minionym roku w Polsce życie odebrało sobie aż 161 osób małoletnich i podjęto 1925 próby samobójcze. Najsmutniejsze dane dotyczą najmłodszej grupy wiekowej, ponieważ między 7 a 12 rokiem życia policja zarejestrowała 83 próby i 5 samobójstw. Czyli mówimy o uczniach klas 1-5…

Śmierć dzieci boli najmocniej, ale sytuacja wśród dorosłych też wygląda źle. W ich przypadku tylko w zeszłym roku w Polsce życie odebrało sobie 4776 osób, z czego 3975 to byli mężczyźni (czyli aż 83%). Sprawdziłem dane i w innych krajach te proporcje są podobne - dużo częściej życie odbierają sobie mężczyźni.

Dlaczego tak jest?

Obawiam się, że znam odpowiedź i nikomu się ona nie spodoba. Czasu nie cofnę i niestety nie pomogę już M., ale może tym artykułem dotrę do kogoś, komu da on jakieś wsparcie.

Cicha desperacja

Każda śmierć to osobista tragedia, ale coś musi być na rzeczy, skoro dysproporcja płci jest tak duża. Jeśli miałbym znaleźć winnego to… wskazałabym na mój sposób myślenia.

Jak większość facetów, nikomu z własnej woli nie mówię o moich problemach. Gdy ktoś pyta co słychać, to zawsze usłyszy tylko jedną odpowiedź: wszystko OK. Czytałem kiedyś, że mężczyźni robią tak, bo wstydzą się swoich problemów. I coś w tym jest, ale z drugiej strony jesteśmy dumni z tego, że potrafimy sami je rozwiązać. I chętnie opowiemy o tym przez co przeszliśmy, ale dopiero wtedy, gdy już nam się to uda - a nie w trakcie.

Zdolność do wchłaniania presji i cierpienia jest tym, co pomaga nam przebić się przez życie, ale potrafi nas też zabić. I to dosłownie, jak pokazują powyższe statystyki. Mówienie o problemach jest równe okazywaniu słabości, więc unikamy tego za wszelką cenę. Dlatego prędzej wpędzimy się w cichą desperację niż będziemy wypatrywać pomocy na zewnątrz. Będziemy szukać ujścia presji w wysiłku fizycznym, bo ten ból łatwiej jest kontrolować niż psychiczny. Nie potrafię znaleźć autora tych słów, ale ktoś celnie podsumował, że: “mężczyźni cierpią w ciszy, bo ich łzy są postrzegane jako słabość, a ich złość jako przemoc”.

Izolacja i zamykanie się w sobie jest naszym sposobem na radzenie ze stresem. Można to trochę porównać do tykającej bomby. Wiesz, że ona może wybuchnąć, więc próbujesz to odroczyć w czasie albo zdetonować w sobie, tak aby nikt więcej nie ucierpiał. Mam wrażenie, że kobiety uwalniają stres poprzez rozmowy, a faceci po prostu tego nie potrafią. Ja przynajmniej nie.

Jak ciężko, to znaczy, że warto

Moja bazowa strategia to absorpcja dyskomfortu i ignorowanie wszystkich znaków ostrzegawczych. Jeśli coś jest trudne, ryzykowne i męczące, to domyślnie interpretuję to jako “warte zachodu”, a nie jako “niebezpieczne”. Jeśli kładąc się spać zmęczonym jednocześnie mówisz sobie, że to był dobry dzień, to wiesz o czym mówię. Albo gdy wracając wieczorem z pracy masz poczucie satysfakcji, bo dużo udało Ci się zrobić.

To dlatego takie osoby jak David Goggins czy Jocko Willink zyskują popularność wśród męskiej widowni. Są wybitnie zdyscyplinowani, mają wysoko postawiony próg bólu, robią trudne rzeczy, a do tego nigdy się nie skarżą. Takie podejście nie jest niczym nowym, już 100 lat temu Zygmunt Freud pisał, że “pewnego dnia, z perspektywy czasu, lata zmagań wydadzą ci się najpiękniejsze”.

Do mnie ta filozofia też przemawia i jest bardzo skuteczna. Choć jej stosowanie jest kosztowne, to daje doskonałe efekty, zwłaszcza w obecnych czasach. Problem w tym, że w tej logice jest:

Ukryta wada fabryczna

Życie w ten sposób wymaga ciągłego zbliżania się do swojego limitu wytrzymałości. Twoją nagrodą za dobrze zrobioną pracę jest jeszcze więcej pracy - a nie odpoczynek. Jeśli z powodzeniem będziesz brał na siebie wszystkie trudne obowiązki, to Twoi bliscy będą oczekiwać, że już zawsze tak będzie. A skoro wyćwiczyłeś się w ignorowaniu dyskomfortu i braniu na siebie wyzwań, to zamiast unikać zbliżania się do swoich granic, będziesz je stale przesuwał.

Fizyczny limit wytrzymałości można zmierzyć w prosty sposób. Wystarczy wyjść pobiegać do utraty tchu albo sprawdzić na siłowni, jaki ciężar Cię przygniecie. W sporcie dość wyraźnie widać też zmęczenie - i co ważne - nie można go ukryć, gdy jesteśmy blisko swojego limitu.

Ale trudno jest zmierzyć ile emocjonalnego bólu, stresu, fatygi i dyskomfortu dana osoba jest w stanie znieść. Nie widać tego po ilości mięśni ani nie zmierzymy tego żadnym smart-zegarkiem. I o ile w sporcie ciężkie treningi prowadzą do rozwoju, to trudne przeżycia psychiczne zostawiają po sobie bagaż, który ciąży nam potem przez całe życie. Wątpię, aby mój kolega z podstawówki był teraz silniejszym facetem dzięki temu, że miał ciężko w szkole.

Dlaczego dziś o tym piszę?

Bo wiem, że facetom pomaga wiedza, że inni też mają podobne wyzwania co oni. Trudno jest nam się o tym dowiedzieć, skoro tak mało o tym rozmawiamy. Nie dość, że nie jesteśmy do tego skorzy, to często po prostu nie mamy z kim. Według danych od Survey Center on American Life, tylko 25% mężczyzn ma 6 i więcej przyjaciół. Poprzednie pokolenie miało ich dwa razy więcej. A jeden na pięciu mężczyzn przyznaje, że nie ma żadnych przyjaciół. Chciałbym podać tu dane z polskiego rynku, ale nie znalazłem badań na ten temat.

Na koniec przyznam się, że miałem opory przed publikacją tego wydania. Choć według GUSu w Polsce żyje około 18,2 miliona mężczyzn, to jednak rzadko kiedy słyszy się w mediach o ich problemach. Dlaczego? Raz, że skoro my sami nie palimy się, aby o nich mówić, to trudno się temu dziwić. Dwa, że często wydaje nam się, że inni mają ciężej, więc nie powinniśmy wychodzić z naszymi problemami przed szereg. Albo znajdują się tacy, którzy próbują narzucić taką narrację. A trzy, że temat samobójstw jest prewencyjnie cenzurowany w mediach społecznościowych, więc nie zdobędzie dużych zasięgów. Stąd mało kto chce go w ogóle poruszać.

Nie da się tego zmienić od ręki. Ale myślę, że skoro czerwiec to Międzynarodowy Miesiąc Zdrowia Psychicznego Mężczyzn, to jest to dodatkowy pretekst, aby jednak pochylić się nad tą kwestią.

Następne kroki:

• Dane z ostatnich lat mówią, że w Polsce średnio każdego dnia życie odbiera sobie ok 14 osób. Stanowczo za mało się o tym mówi.

• Jeśli czujesz, że potrzebujesz pomocy, to dziś uzyskasz ją znacznie łatwiej niż 20 lat temu. Jest co najmniej kilka projektów i organizacji, które mogą być bardzo pomocne. Zajrzyj na strony Fundacji „Życie warte jest rozmowy" https://zwjr.pl, na suicydologia.org/pomoc lub https://centrumwsparcia.pl

• Kiedy tankujesz auto? Jak zapali się rezerwa czy czekasz, aż będziesz miał tylko jeden kilometr zasięgu? Dlatego zadbaj o siebie ZANIM dojdziesz do swoich limitów i do granicy wytrzymałości.

• Nie daj się wciągnąć w tzw. wojnę płci. Idea, że kobiety i mężczyźni mają ze sobą walczyć i konkurować na wszystkich życiowych polach prowadzi tylko w jednym kierunku - do destrukcji społeczeństwa.

• Jeśli masz 52Notatki Sezon 1 to zajrzyj do artykułu “W poszukiwaniu dyskomfortu“, piszę w nim, jak i po co poszerzam u siebie jego granice.

• Od pewnego momentu nasza codzienność zależy głównie od tego, jak ją będziemy interpretować. Napisałem na ten temat oddzielny artykuł, o którym ostatnio często myślę:

A tak prywatnie…

Skoro to wydanie już jest dość prywatne, to pozwolę sobie użyć tej sekcji do zawarcia prośby. Napisz krótkiego smsa do wszystkich swoich dobrych kolegów. Zwłaszcza tych, z którymi od dawna nie miałeś kontaktu. Wystarczy krótkie “jak tam życie?” lub “co dobrego u Ciebie?”.

W odpowiedzi przyjdzie pewnie coś w stylu “wszystko OK“, ale nie o to tu chodzi. Cel to dać znać, że ktoś inny o nich pomyślał i że nie są sami, choć może im się tak wydawać.

Kto wie, może w ten prosty sposób bardzo komuś pomożesz?

🤫

Ruszajmy! 🏔️

Jedna lekcja z najlepszej książki sci-fi

Biografie to mój ulubiony gatunek książek. Jest w nich tak dużo praktycznych lekcji, że aż trudno z nich nie skorzystać. Często okazuje się, że ktoś przede mną miał te same problemy i wyzwania (albo dużo większe), a mimo to znalazł na nie sposób. Albo poradził sobie z problemami i trudnościami, przy których moja codzienność to sielanka.

Na drugim miejscu lubię czytać książki fantastyczne. Bo dla odmiany, nic tam nie jest faktem historycznym i wszystko jest wymyślone. Cenię je za to, że pozwalają wejść do świata, który ogranicza tylko wyobraźnia autora.

A najlepszą książką z tej kategorii, jaką przeczytałem w ostatnich latach, jest trylogia “Problem Trzech Ciał”. Szczególnie tom II - “Ciemny las”, który moim zdaniem jest najlepszą częścią. W porównaniu do reszty, pierwszy tom jest najsłabszy i autor dopiero później rozwija skrzydła. Można go obejrzeć jako serial na Netflixie, który wyszedł dość przyzwoicie, ale wiadomo, że książka jest lepsza.

Jeden z wątków z tomu “Ciemny las” dał mi dużo do myślenia w temacie gwałtownych zmian technologicznych, z jakimi przyjdzie nam się zmierzyć w najbliższych latach. Opowiem o nim poniżej i nie będzie tu spoilerów, ale gorąco zachęcam, aby przeczytać całą trylogię.

W II tomie dochodzi do momentu przełomowego, po którym ludzkość skokowo się rozwija. Pojawiają się latające samochody, każdy ma dostęp do cyfrowych asystentów, maszyny obsługują wiele procesów produkcyjnych, gospodarczych i społecznych. Ludzie praktycznie nie wykonują już żadnych prac manualnych ani umysłowych, bo mają maszyny, które są od nich silniejsze i mądrzejsze. Każdy człowiek jest piękny, miły, uprzejmy i chodzi z ekranem, na którym pokazuje innym swoje emocje w formie prostych obrazków. Dzięki takiej formie komunikacji łatwo mogą dać innym znać, że się cieszą, smucą lub boją. Wystarczy wyświetlić to na ekranie, zamiast robić grymas twarzy lub to mówić. Generalnie dzięki rozwojowi maszyn wszystkim żyje się dobrze i łatwo.

Jednak z pewnych powodów istnieje grupa ludzi, która nie akceptuje nowej technologii. Nie odnajdują się w futurystycznym świecie i chcą żyć tak, jak dawniej, czyli na podobnym poziomie rozwoju na jakim teraz jest nasz świat (nie chcę zdradzać fabuły dlaczego tak się dzieje). Ci bardziej rozwinięci gardzą tą grupą - uważają ich za zacofane relikty. Nie ma między nimi wojny, bo oni budują własną społeczność z dala od futurystycznych miast i żyją sobie w spokoju.

Pewnego dnia technologia przestaje działać. Ludzie tracą dostęp do jej osiągnięć i usług. Roboty, które robiły dla nich wszystko od kierowania autami i gotowania, aż po czytanie książek i pilnowanie porządku, nagle stają się bezużyteczne. Ludzkość ma z tym ogromny problem na każdym poziomie i na świecie pojawia się coraz większy chaos. Dochodzi do licznych wypadków i wybuchają walki. Gdy sytuacja staje się naprawdę poważna, to zwracają się o pomoc do ludzi żyjących bez technologii, tych samych, których uważali za zacofanych. Oni nie tylko potrafią sami tworzyć narzędzia i obsługiwać maszyny, ale też podejmować decyzje i samemu organizować społeczeństwo.

Jaka lekcja płynie z tej historii? Warto pełnymi garściami korzystać z nowych technologii, ale nie możemy pozwolić na to, że będziemy przez nie głupsi, słabsi, lub mniej niezależni. Powinniśmy być bardziej sprawczy i robić więcej nowych rzeczy lub pogłębiać naszą specjalizację. To my musimy wykorzystywać technologię, a nie ona nas. I nigdy nie powinniśmy zapominać o starych metodach, bo choć dziś mogą być wolniejsze lub droższe, to przez długie lata dowiodły swojej skuteczności i niezawodności.

Następne kroki:

• Jeśli masz dowolny z Sezonów 52Notatki to wraz z nim przesłałem Ci listę polecanych przeze mnie książek. Są one podzielone na 5 kategorii: biografia i historia, biznes, rozwój, finanse i inwestycje oraz proza. Warto tam zaglądać, bo sukcesywnie dodaję nowe tytuły.

• Drugi tom “Problemu Trzech Ciał” podobał mi się tak bardzo, że po jego lekturze napisałem poniższe wydanie. Polecam dziś do niego wrócić:

Najlepiej wydane pieniądze na dziecko

Kilka dni temu był Dzień Dziecka, który pewnie przyczynił się do zwiększonych wydatków u wielu rodziców. U mnie przez lata było podobnie, stąd postanowiłem podzielić się moimi najlepiej wydanymi pieniędzmi na dziecko. Wybrałem mniej oczywiste rzeczy, może komuś z Was się to przyda:

1. Indywidualna lekcja pływania - gdy mój syn był jeszcze na edukacji domowej, to szukaliśmy mu różnych dodatkowych zajęć, żeby nie było, że ciągle tylko siedzi z kolegami na podwórku, skateparku lub w Minecrafcie :) Choć sam do pływania na początku byłem sceptycznie nastawiony, to efekty przerosły moje oczekiwania. Dzięki kilku godzinom lekcji teraz pewnie czuje się w wodzie, zna kilka stylów i pływa równie szybko co dorosły samouk (czytaj: ja). Ten ostatni punkt jest szczególnie ważny, bo dziecko ma dużo satysfakcji z robienia czegoś na poziomie rodzica.

2. Abonament na Duolingo - sam jestem zaskoczony, jak mocno w nauce języka pomogła ta aplikacja. Syn mi obiecał, że jak wydam kasę na premium, to będzie codziennie robił ćwiczenia (aplikacja do tego zachęca) i faktycznie to dowiózł. Oprócz Duolingo dużo uczy się też z gier (patrz punkt o Nintendo) czy filmów i bajek, które zawsze oglądamy z napisami a nie z dubbingiem. Generalnie uważam, że nauka języków obcych w młodym wieku to jedna z najbardziej praktycznych rzeczy, jakie można zrobić. Zwłaszcza jeśli da się dziecku okazję, aby go użyło gdzieś za granicą.

3. Konsola Nintendo (najpierw 2DS XL, a potem Switch) - większość gier na telefon czy tablet zwiera reklamy, mechanizmy uzależniające lub wymusza mikropłatności. Dlatego kupiłem synowi konsolę od Nintendo, która okazała się strzałem w dziesiątkę. Dzięki niej wiem dokładnie w co gra, mam pewność, że te gry nie zawierają przemocy, jakichś chatów online czy elementów hazardowych. A do tego Nintendo rzadko kiedy wprowadza polskie wersje językowe, więc dziecko jest zmuszone poznawać angielskie słówka. Co do gier na Switcha to na pewno mogę polecić “Zeldę” i “Mario”, które dadzą setki godzin jakościowej rozrywki cyfrowej.

4. Hulajnoga sportowa (+turystyka skateparkowa) - syn jeździ na hulajnodze od 6 roku życia, a w tym czasie miał dwie sztuki (obie marki Lucky). Ten sprzęt jest trwały, lekki, prosty i niedrogi (600-900 zł + oczywiście kask). Myślę, że żadnej innej rzeczy nie używał aż tak długo i często. W pewnym momencie zaczęliśmy nawet uprawiać turystykę skateparkową i odwiedzaliśmy je w różnych miastach Polski. Do dziś naszym zdaniem najlepsze skateparki są w Lublinie, Bolesławcu, Toruniu, Kielcach i Warszawie (Ursynów i Piaseczno).

5. Zegarek dla dorosłych - ten punkt będzie oczywisty dla stałych Czytelników, ale nie mogę go pominąć. Dzięki zegarkowi dziecko uczy się odpowiedzialności i punktualności. Można się z nim umawiać na konkretną godzinę albo dawać czas na zabawę, którego sam musi pilnować. Moim zdaniem lepiej jest kupić zegarek dla dorosłych, a nie kolorowy dla dzieci. Wtedy dużo poważniej go traktuje, a nie tylko jako kolejną zabawkę. W naszym przypadku wybór padł na “Casio Royal”, czyli AE-1200WH, który jest noszony niemal codziennie od 3 lat. A jako że sporo podróżowaliśmy w tym czasie po świecie, to bardzo przydała się funkcja stref czasowych.

A propos podróży - to też mogą być bardzo dobrze wydane pieniądze na dziecko, ale nie zawsze. Ja nie jestem fanem jeżdżenia gdzieś dalej z dzieckiem poniżej 6 roku życia. Napisałem o tym oddzielny artykuł, który warto sobie odświeżyć: Dziecko w podróży, czyli jak budować pewność siebie.

Następne kroki:

Czy wychowanie dziecka jest drogie? Moim zdaniem nie, ale wydasz więcej niż się spodziewałeś. Dlatego ważne jest to, aby nie żałować pieniędzy na rzeczy, które dają wartość, a stanowczo ograniczać klasyczne wyciągacze pieniędzy z portfela, o których i tak zapomina się po kilku chwilach.

Podcasty historyczne, dla tych, co nie mają czasu czytać

Książki historyczne mają jedną wadę - zazwyczaj są tak długie, że ich objętość nie liczy się w stronach tylko w tomach. Chwilami bywają też nudne, jeśli akurat trafimy na wątki lub szczegółowe opisy, które nas akurat nie interesują.

Dobrym sposobem, aby sobie z tym radzić, jest słuchanie podcastów historycznych. Prowadzą je osoby, które najpierw przeczytały książki i inne materiały źródłowe, a potem na bazie ich esencji nagrały podcast.

Oto 5 wybitnie dobrych podcastów historycznych, które ja lubię słuchać:

1. Dan Carlin's Hardcore History

To ojciec chrzestny wszystkich podcastów historycznych. Prowadzi go były dziennikarz-radiowiec i robi to w sposób intensywny i emocjonalny. Gdy go słucham, to chwilami chcę rzucić wszystko i wyruszyć bronić Rzymu przed hordami barbarzyńców. Albo pobiec na odsiecz oblężonej Jerozolimie i odbić ją z rąk Saracenów :)

Pod kątem merytoryki i syntezy wiedzy jest to naprawdę wysoka półka i jak przyznaje sam autor, kosztuje go to setki godzin pracy. Choć ten podcast jest bardzo dobry, to jego popularność ogranicza nietypowy model biznesowy. Oprócz kilku darmowych odcinków, zdecydowana większość jest oddzielnie płatna, więc trudno spotkać go na szczytach list. Autor wychodzi z założenia, że kto ma wiedzieć, ten wie i widać to mu się sprawdza.

2. You’re Dead to Me

To podcast od BBC prowadzony w komediowej formie. Lekkostrawny, zabawny, ale też pouczający. Odpowiedni również dla osób, które nie są wielkimi fanami historii, ale lubią posłuchać dobrych produkcji podcastowych.

3. The Rest is History

Prowadzony przez dwóch brytyjskich historyków, którzy doskonale się uzupełniają. Zdecydowanie bardziej na poważnie, ale bez sztucznej sztywności. Panowie omawiają różne tematy i wydarzenia historyczne, a całość podana jest w formie, dzięki której można wyciągnąć lekcję dla siebie.

4. The Age of Napoleon

Ten podcast dla odmiany jest skupiony tylko na jednej historycznej postaci. Poziom detali jest tam przytłaczający, ale też doskonale opowiedziany. Znalazłem go, gdy chciałem więcej dowiedzieć się o Napoleonie, ale nie miałem czasu czytać długich książek na jego temat. Finalnie spędziłem znacznie więcej godzin na tym podcaście, także uprzedzam, bo potrafi wciągnąć.

5. Revolutions

Zgodnie z nazwą, ta produkcja skupia się na przełomowych rewolucjach politycznych i społecznych, które zmieniały nasz świat. Każdy z jego sezonów jest o innej, stąd łatwo można wybrać to, co nas interesuje. Opowieść jest prowadzona chronologicznie i dość głęboko, co pozwala naprawdę zanurzyć się w danej epoce i lepiej ją zrozumieć. Na ten moment ukończonych jest 12 sezonów, więc jest w czym wybierać.

Bonus: Podcast Historyczny od Rafała Sadowskiego

Dziś w moim zestawieniu skupiam się na zagranicznych podcastach, bo zakładam, że są u nas mniej znane. Ale przy tej okazji polecę Wam też podcast Rafała, który jest Czytelnikiem 52Notatki i poznałem się z nim osobiście. Lubię słuchać jego podcastu, podoba mi się różnorodność tematów, przekrojowe podejście oraz profesjonalny styl prowadzenia. Warto!

Następne kroki:

• Podcasty historyczne mogą przypaść Ci do gustu nawet jeśli nie byłeś fanem tego przedmiotu w szkole. Warto spróbować, bo można tam znaleźć wiele cennych życiowych lekcji.

• Jeśli też chcesz wyruszyć bronić Rzymu, to daj znać, mam jeszcze wolne miejsca w aucie :)

A tak prywatnie…

W tym tygodniu znowu wybrałem się w Karkonosze i wreszcie zrozumiałem, dlaczego nigdy nie byłem fanem chodzenia po górach. Za młodu jeździliśmy z rodziną głównie w Tatry, które mają dość długie i strome podejścia. Te wyprawy z dzieciństwa wspominam jako dużo wysiłku, a mało przyjemności. W Karkonoszach jest inaczej, bo górskie szczyty są niższe i mają płaskowyże z malowniczymi widokami. Można po nich swobodnie wędrować długimi kilometrami, ciesząc się widokami idąc po płaskim, a nie tylko stromo w górę lub dół.

Podczas ostatniej takiej wyprawy, od wejścia na Szrenicę zrobiliśmy ponad 20 km, idąc na stronę czeską obok wodospadu Łabskiego i schroniska Łabska Bouda (uwaga, bo tam płatność tylko gotówką) i nawracając przez Śnieżne Kotły. Na dół wróciliśmy drogą powietrzną, czyli koleją linową na Szrenicę, z której pięknie widać Kotlinę Jeleniogórską i pobliskie Góry Izerskie. Bardzo przyjemna trasa i będę tam częściej wracał. Wychodzi na to, że lubię chodzić po górach, a nie pod górę ;)

Post scriptum: chciałbym uprzedzić, że… skończyły mi się lekkie tematy. Reszta czerwca to będą już trudniejsze i cięższe teksty, przynajmniej dla mnie do napisania. Jeśli nie chcesz, aby żaden z nich Cię ominął, to zapisz się na wersję mailową. Dzięki temu będziesz też widzieć tzw. cichą strefę. Dziś opisuję w niej dziwną listę, którą od lat prowadzę tylko dla siebie…

🤫

Kosmici wylądowali, czyli co AI zmienia w moim życiu

W życiu spotykają nas dwa rodzaje zmian.

Pierwsza grupa to wydarzenia, które zmieniają bardzo dużo, ale da się przewidzieć kierunek ich skutków. Zalicza się do nich wybuch wojny, pożar naszego domu, nowe prawo podatkowe, narodziny dziecka etc.

Drugi rodzaj dużych zmian jest bardziej zdradziecki. Ich skutki nie dość, że są bardzo trudne do przewidzenia, to jeszcze po latach wydają się oczywiste. Historia jest ich pełna, a dziś zaliczyłbym do niej m.in.:

• Smartfony - wiemy, że dzięki nim każdy jest podpięty 24h na dobę do Internetu. Ale 10 lat temu nikt się nie spodziewał, że istotnie przyczynią się do wzrostu samotności, poczucia izolacji czy zaburzeń koncentracji.

• Odejście od gotówki - cyfrowe płatności są wygodne, ale nie wiemy, co się stanie, gdy rządzący będą mieli pełny nadzór nad każdą naszą transakcją. A prywatne firmy będą pobierały od nich prowizję i sprzedawały historię naszych zakupów każdemu, kto tylko za to zapłaci.

• Gwałtowny rozwój AI - jego wpływ na naszą pracę i codzienność jest ultratrudny do przewidzenia. Oczywiście ich producenci będą mówić, że zmiany będą tylko na dobre, ale przecież nikt z Czytelników 52Notatki nie jest tak naiwny, aby w to wierzyć.

Problemy z tej grupy mają realny wpływ na nasze życie, więc nie możemy ich ignorować. Jak więc sobie z nimi radzić, skoro tak trudno jest je przewidzieć? Ja używam do tego modelu mentalnego, któremu dałem roboczą nazwę:

Kosmici wylądowali

Wyobraź sobie, że widzisz tak sensacyjny nagłówek w mediach. Wszędzie są relacje na żywo, każdy się wypowiada na ten temat i trwa pełny chaos informacyjny.

Co robisz w takiej sytuacji?

Odpowiedź jest trudna, bo nie wiesz czy kosmici są przyjacielsko nastawieni czy wrogo. Jeśli to drugie, to pytanie czy da się ich zranić, czy są duzi czy mikroskopijnych rozmiarów, co im szkodzi, a co służy. W tym przypadku przynajmniej kierunek jest jasny, bo ludzkość się jednoczy i staje do walki.

A co, jeśli kosmici nie są agresywni?

Tutaj sprawy się komplikują, bo nie wiemy, jakie jest ich nastawienie do ludzi. Przyjazne, obojętne czy może poddańcze? Chcą z nami handlować, dzielić się technologią, a może wymieniać się informacjami? Czy w ten sposób pomogą nam w pracy, dadzą nam jej więcej - czy może nam ją zabiorą? Nancy Kress, autorka książek science fiction, napisała opowiadanie “Dear Sarah”, w którym realizuje się właśnie taki scenariusz. Kosmici przynoszą na ziemię zaawansowane roboty oraz czystą energię, która jest niemal darmowa. Na początku ludzie się cieszą, ale z czasem wywołuje to globalne bezrobocie, zamieszki i wzrost agresji wobec obcych.

Lądowanie kosmitów to pełno niewiadomych, ale całe te ćwiczenie sprowadza się do jednej ważnej konkluzji: co w związku z tym zamierzasz zrobić? Podkreślam: zrobić - nie mówić, pisać ani rozważać. Jakie konkretne działania podejmiesz, pomimo ogromnej niepewności, która wyjaśni się dopiero za kilka lat?

Podobnie jest teraz z AI

Tak jak pisałem w tym artykule, do AI podchodzę na chłodno. Nie kupuję wizji, że to zmienia WSZYSTKO, zresztą te hasła najgłośniej wykrzykują ci, którzy po prostu na tym zarabiają.

Niemniej zmiany jakie wprowadza ta technologia są dla mnie w kategorii “kosmici wylądowali“. Czyli nie potrafię ocenić, co AI zmieni w długim terminie (i moim zdaniem nikt tego dziś nie potrafi). Ale skoro ta technologia ma na mnie wpływ, to muszę postawić na jakiś scenariusz i działać zgodnie z nim.

Poniżej lista moich wniosków, które są specyficzne dla sytuacji w jakiej jestem i planów na przyszłość. Oczywiście AI będzie mieć zupełnie inny impakt na kierowcę autobusu, lekarza, emeryta czy ucznia liceum, więc każdy powinien wyjść z własnymi wnioskami. Uprzedzam tylko, że natychmiast zmienię zdanie, jeśli tylko się zorientuję, że się mylę.

1. Nie ufam opiniom i analizom osób, które pracują w branży AI. Czyli produkują oprogramowanie, sprzęt, są inwestorami z tego segmentu etc. Ich zdaniem kosmici są wspaniali, a przy okazji mogą nas zabić, więc musimy ich kochać i to bardziej niż inni :) Skoro poziom adopcji AI ma wpływ na ich pensje, to oczywiście, że będą przekonywać, straszyć, grozić i obiecywać - byleby tylko promować rozwój tej technologii. W skrajnych przypadkach są jak religijni fanatycy, którzy mają klapki na oczach i pędzą tylko w jednym kierunku nie patrząc pod nogi. I niech sobie biegną, ale beze mnie.

2. Szukam oczywistych wygranych i przegranych. Czyli segmentów gospodarki, branż i usług, które mają największe szanse stracić albo zyskać na lądowaniu kosmitów, czyli na rewolucji AI. W tym celu najlepiej jest zajrzeć na giełdę, gdzie ceny akcji zmieniają się na długo przed zaistnieniem danej sytuacji. Ja teraz zwracam uwagę przede wszystkim na duże i nisko wiszące owoce, a nie niszowe spółki, o których potencjale nikt nie wie. Na nie przyjdzie jeszcze czas. Hossa pod AI już napędza wiele firm, ale oprócz setek procent wzrostów, są też pierwsze giełdowe ofiary.

3. Zakładam, że Internet będzie coraz bardziej zalewany slopem czy treściami miernej jakości, masowo tworzonymi przez AI. Nie wnoszą one żadnej wartości, ale często dobrze się klikają i łapią duże zasięgi na sensacjach. W efekcie osobom takim jak ja - czyli tworzącym w sieci - trudniej będzie się przebić do osób takich jak Ty. Szum będzie coraz większy, dlatego muszę zacząć pogłębiać moje zasięgi, a nie tylko je poszerzać. Zwłaszcza że po drugiej stronie częściej będą pojawiać się boty, które będą udawać realne osoby. Więcej o swoich planach w tym temacie napiszę w czerwcu.

4. Wyraźnie poprawi się jakość oszustw i zwiększy ich ilość. Pamiętacie ten nigeryjski spam mailowy, który łamaną polszczyzną obiecywał nam przelew na miliony? Teraz boty z użyciem AI podszyją się pod wizerunek celebrytów lub co gorsza naszą rodzinę - i będą bardzo przekonujące. Warto uczulić na to swoich bliskich, którzy słabiej od nas rozumieją Internet i samemu się mocniej pilnować.

5. “Czynnik ludzki” będzie cenniejszy niż dotąd. Już nie chcę mieć dopracowanych do perfekcji tekstów czy prezentacji. Nie chcę zdjęć, na których mam doskonałe światło i wyglądam idealnie. I nie chcę nagrań wideo bez żadnego zająknięcia czy pomyłki. Bo perfekcyjne treści wyglądają sztucznie, jak tworzone przez AI. A ja się chcę od tego odróżnić i być autentyczny, a nie tworzyć kolejne mdłe grafiki czy posty pełne emotek.

Dalej pójdźmy za słowami Charliego Mungera “Invert, always invert”, który uważał, że do trudnych problemów warto podchodzić od ich końca. Zatem zamiast szukać odpowiedzi, co się zmieni, zastanówmy się…

Co się NIE zmieni?

To bardzo ważne i trudne pytanie, które zadaję sobie, przyjaciołom oraz osobom, które mają specjalistyczną wiedzę w swojej branży. Mam kilka swoich mocnych typów, ale dziś wymienię 3, wobec których ostatnio działam najwięcej:

1. Zdrowie, kondycja fizyczna i longevity

Bez względu na kierunek rozwoju technologii, będziesz chciał być sprawny fizycznie i wysportowany. Zwłaszcza jeśli życie będzie coraz lepsze, bo będziesz chciał z niego lepiej i dłużej korzystać. Zdrowie już dziś staje się lepszym symbolem statusu niż drogi zegarek czy sportowe auto. Wizerunek otyłego bogacza z cygarem w ustach i szklanką whisky w ręku już dawno odszedł do lamusa. I bardzo dobrze.

A co jeśli przyszłość negatywnie się skomplikuje? Tym bardziej będziesz chciał być zdrowym, aby móc więcej pracować i robić trudne rzeczy.

Ten punkt brzmi jak oczywistość, ale traktuję go bardzo poważnie. Jest jednym z głównych powodów mojej przeprowadzki z Warszawy do małej miejscowości na Dolnym Śląsku.

2. Sport jako kluczowy element edukacji dzieci

Jeśli tak jak ja masz dziecko w wieku szkolnym, to pewnie zastanawiasz się, jaki zawód przyszłości mogłoby wybrać. Nikt nie wie czy za 20 lat ważniejsza będzie matematyka, znajomość języków obcych czy jakieś zdolności manualne, bo trudno nam zgadnąć w czym tak naprawdę maszyny będą lepsze od nas.

Ja obstawiam, że nikt nie będzie chciał oglądać wyścigów robotów ani jak komputery grają w szachy - mimo że już przewyższają w tym ludzi. Dlatego w wychowaniu syna mocno stawiamy na sport, który niesie za sobą dużo innych pożądanych cech. Uczy dyscypliny, konsekwencji, smaku porażki, zwycięstwa i zdrowego współzawodnictwa. Przyzwyczaja do bólu i wysiłku, wymaga dbania o zdrowie oraz daje satysfakcję.

Aby móc zrealizować ten cel, w tym roku zrezygnowaliśmy z edukacji domowej, na której byliśmy w ostatnich latach, oraz z planów podróżniczych. Możliwe, że napiszę o tym oddzielny artykuł w wakacje, bo mam sporo zaskakujących wniosków.

3. Prawo własności i finansowa niezależność

Skoro coraz większy zakres ludzkich obowiązków będzie wykonywany przez maszyny (te cyfrowe i mechaniczne), to praca straci na wartości. Mówiąc wprost: przeciętnemu człowiekowi może być trudniej zarobić przy użyciu swoich rąk i głowy. W tej sytuacji bezpieczni będą ludzie, których zawód nie jest łatwo zastępowalny przez AI oraz ci, którzy zgromadzą wystarczającą ilość kapitału oraz aktywów, aby móc się dzięki nim utrzymać. Mam tu na myśli dwie kategorie aktywów:

• Pierwsza to aktywa potrzebne mi do życia - dom, ziemia, komputer, samochód czy inny pojazd etc. Każdy musi mieć gdzie mieszkać, czym się poruszać, gdzie trzymać jedzenie i robić pranie. Ja wszystkie te rzeczy chcę mieć na własność, bo nie jestem fanem abonamentów ani płacenia komuś odsetek od długu. Dziś tani kredyt może się wydawać zbawieniem, ale gdy zabraknie pracy, to stanie się ciężarem trudnym do utrzymania. Dlatego dobre czasy warto wykorzystać do spłacenia swoich długów i inwestycje w potrzebne nam rzeczy. Myślę, że to podstawowy krok, bo osobiste zadłużenie ogranicza naszą niezależność finansową.

• Druga kategoria to aktywa generujące przychody - czyli pozwalające mi się utrzymać, gdy nie będę już chciał pracować albo nie będę miał takiej możliwości. Bez względu na to czy nasz zawód jest zależny od AI, czy nie, to i tak powinniśmy zadbać o to, aby zarabiać inaczej niż tylko sprzedając swój czas. Dlatego warto budować portfolio aktywów kapitałowych, cyfrowych i fizycznych, które będą dla nas zarabiać. To wcale nie musi być dochód pasywny, który zresztą jest przereklamowany. Ważne, aby nie był zależny bezpośrednio od naszego czasu.

Kolejną rzeczą, jaka się nie zmieni, ale zacznie nabywać nowego znaczenia, to rola lokalizacji naszego życia. Przez lata dyktowało nam ją przede wszystkim miejsce pracy, bo skoro chodzimy do niej 5 razy w tygodniu, to chcemy mieć w miarę blisko. Równie dużą moc miała lokalizacja uczelni wyższej, bo pójście na studia dla wielu z nas było pierwszą przeprowadzką w życiu.

A co, gdy praca będzie głównie online, a rola szkół mocno spadnie? Moim zdaniem wtedy diametralnie zmienią się kryteria wyboru naszego miejsca zamieszkania. Ten temat zostawiam sobie na oddzielne wydanie. Dziś i tak mamy już dużo myślenia, bo przecież lądowanie kosmitów to niecodzienna sprawa :)

Następne kroki:

• W przewidywaniu przyszłości nie chodzi o to, aby zgadywać, gdzie dokładnie będzie piłka w danej sekundzie gry. Ani naśladować ruchy obcych osób, które są w innej sytuacji niż my. Najważniejsze jest, aby za kilka lat nie znaleźć się całkowicie poza planszą i polem do gry. W tym celu trzeba teraz obrać poprawny kierunek i dostosowywać go w miarę upływu czasu i nowych informacji. Dużo ważniejsze od bycia geniuszem, jest nie bycie głupim.

• Nieoczywistym uzupełnieniem do dzisiejszego wydania jest ten tekst: Rekompozycja życia i teoria martwego Internetu. Choć napisałem go blisko rok temu, to często o nim myślę.

A tak prywatnie…

Niedawno miałem przyjemność wystąpić w podcaście „Zaprojektuj swoje życie”. Odcinek ze mną można obejrzeć na YouTubie lub odsłuchać na każdej platformie podcastowej. Bardzo dobrze mi się rozmawiało z Maciejem, bo jest doświadczonym podcasterem i dużo już w życiu osiagnął. W sumie rozmawialiśmy dobre 4 godziny, ale większość została w kuluarach.

Obaj staramy się tworzyć dojrzałe treści, stąd zakładam, że ten odcinek przypadnie do gustu zarówno publiczności podcastu „Zaprojektuj swoje życie”, jak i Czytelnikom 52Notatki. Całość liczy 1,5 godziny, ale już z pierwszych 30 minut dowiecie się m.in.:

• czego nauczyłem się poza etatem,

• dlaczego pieniądze zarabia się w pracy, ale majątek buduje w domu,

• co rozumiem przez dylatację czasu i po co wydłużać swój horyzont,

• dlaczego Japonia jest tańsza niż Polska,

• …i sporo innych rzeczy.

Polecam! A jeśli ta rozmowa na to zasłuży, to będę wdzięczny za zostawienie tam lajka lub komentarza, bo to zawsze pomaga zwiększyć zasięgi i dotrzeć do nowych odbiorców.

Post Scriptum: A propos spółek, które mocno zyskały dzięki AI: jedną z nich jest Google, którego akcje, od momentu, w którym chciałem je kupić, podrożały już ponad 200%. Dlaczego tego nie zrobiłem i jaki z tego wyciągnąłem wniosek opisuję w jednym z 5 bonusowych artykułów, które znajdziecie tylko w Sezonie 4. To jeden z kilku powodów, dla których warto mieć tę książkę, a wszystkie inne opisuję tutaj:

52Notatki Sezon 4

🤫

(Jeśli zastanawiasz się dlaczego każde wydanie 52Notatki kończy się tą emotką, to dowiesz się tego tylko po zapisaniu na wersję mailową)

Zasubskrybuj teraz

Branża, w której stare jest lepsze

Stworzenie drogiej marki zegarków jest proste - wystarczy rozpocząć produkcję 100 lat temu. To może brzmieć jak żart, ale ja mówię poważnie :) Długa historia jest dla wielu pasjonatów tej branży kluczowym czynnikiem wyboru.

Dlaczego? Bo ja chcę mieć produkt, który jest doskonalony przynajmniej od kilku dekad. Podkreślam: doskonalony, a nie na siłę wymyślony na nowo i przekomplikowany. Albo z masą niechcianych funkcji, tylko po to, aby dział marketingu mógł się pochwalić, że ma nowość lub udawać, że jest bardziej eko.

Co więcej, wybierając producenta zegarków, który jest na rynku od stu lat, możemy liczyć na to, że ma przed sobą drugie tyle. Na jego korzyść działa efekt Lindy’ego, który w tej branży jest wybitnie skuteczny. Siła marki to jeden z najważniejszych elementów zegarka, bo przecież nikt go dziś nie kupuje tylko po to, aby sprawdzać, która jest godzina.

Problem w tym, że nawet jeśli ograniczymy się do firm, które mają co najmniej tyle lat co my sami, to nadal będziemy mieli bardzo szeroki wybór. W świecie zegarków krążą różne wersje piramidy prestiżu, które próbują wprowadzić odgórną klasyfikację. Na forach toczą się zażarte dyskusje o tym czy Omega jest lepsza od Tudora, czy Rolex jest bardziej prestiżowy niż IWC albo czy Grand Seiko jest warte swojej ceny. Tematów są setki, a żadnej z tej dyskusji nie da się jednoznacznie rozstrzygnąć.

Dlatego postanowiłem podejść do tematu inaczej.

Zamiast stawiać marki w konkurencji do siebie, wybrałem siedmiu producentów z różnych półek cenowych i opisałem jeden lub dwa najlepsze modele. Myślę, że dzięki temu każdy znajdzie w tym artykule coś dla siebie, ale uprzedzam, że mój wybór jest nieobiektywny i w pełni stronniczy :) Po prostu wymieniam tu te zegarki, które ja sam bym najchętniej kupił albo już je mam. Ceny podałem orientacyjne, licząc po nowych sztukach dostępnych na oficjalnych stronach producenta.

Zacznijmy od króla zegarków elektronicznych:

Casio: F-91W i seria G-Shock

Cena: 100 zł do 500 zł

Model Casio F-91W jest nieustannie produkowany od 1989 roku i sprzedano go już ponad 100 milionów sztuk. Można go kupić już za 100 złotych, a na co dzień wybierają go:

• milionerzy, którzy bardzo chcą pokazać, że już niby nie dbają o pieniądze,

• buntownicy, którzy mają dość smartwatchy, które trzeba codziennie ładować,

• pasjonaci zegarkowego świata, bo wiedzą, że ten niepozorny model jest ważny.

Design F-91W jest nadal bardzo popularny i na jego bazie powstało wiele innych modeli, w różnych kolorach i wersjach. Katalog zegarków Casio jest tak szeroki, że każdy, kto szuka dobrego i ciekawego zegarka kwarcowego, na pewno znajdzie tu coś dla siebie. F-91W jest dla mnie trochę za mały, ale bardzo lubię serię G-Shock. Mam model GLS-5600WCL, a synowi kupiłem na 10 urodziny “Casio Royal” czyli AE-1200WH.

Zegarek od Casio jest doskonałym wyborem, gdy dopiero zaczynamy przygodę z naręcznymi zegarkami. To niezobowiązujący wybór, bo kosztuje kilka złotych, a w zamian dostajemy niezawodny produkt. I choć w zegarkowym świecie patrzy się z góry na mechanizmy kwarcowe, to Casio jest bardzo szanowaną marką.

Seiko: SKX i Sports Field GMT

Cena: 1500 zł do 3000

Zaryzykuję tezę, że Seiko daje najlepszy stosunek jakości do ceny w branży zegarków mechanicznych. Za kwotę rzędu 1500 zł jesteśmy w stanie kupić porządny zegarek automatyczny, który będzie dobrze wyglądał i posłuży nam długie lata. Są też droższe modele, sięgające kilkunastu tysięcy, ale osobiście jestem fanem serii SKX i jej następcy, czyli Seiko 5 Sports. Gdy w zeszłym roku mieszkałem z rodziną przez miesiąc w Japonii to na pamiątkę kupiłem model Sports Field GMT SBSC009, który do dziś bardzo często noszę. Ma on komplikację Office GMT, która dzięki dodatkowej wskazówce pokazuje mi czas w innej strefie czasowej. Seiko ma ciekawą historię, którą poznałem lepiej odwiedzając ich muzeum w Tokio, tutaj znajduje się moja relacja.

Jedyną wadą tych modeli Seiko jest słaba jakość bransolety. Dlatego ja od razu zmieniłem ją na nylonowy pasek nato za kilka złotych, na którym zegarek od razu wygląda lepiej.

Tissot: PRX Powermatic 80 “tiffany blue“ 35mm (damski)

Cena: 2000 zł - 4000 zł

Dokładnie taki model sprezentowałem swojej żonie w zeszłym roku. Wiadomo, że wybrałem najlepszy, ale poniżej kilka argumentów “za” :)

• design z lat 80. oraz zintegrowana bransoleta tworzą spójną całość,

• żłobiona tarcza z fakturą przypominającą plaster miodu nadającą głębi,

• rezerwa chodu sięgająca aż 4 dni,

• najmodniejszy zegarkowy kolor ostatnich lat, czyli “tiffany blue”,

• szafirowe szkło, czyli wysoce odporne na zarysowania,

• historia tego modelu sięga 1978 roku.

W skrócie: jest naprawdę ładny i funkcjonalny, ma ciekawy design i długo chodzi bez nakręcania. Zwłaszcza udana jest ta wersja dla kobiet, bo zdecydowana większość producentów koncentruje się jednak na mężczyznach (dzięki temu mamy większy wybór). Tissot dobrze trafił z tym modelem i cieszy się dużą popularnością. Ma też wersję męską (40mm) i różne kolory tarcz, co wszystko ma wpływ na zakres cenowy.

Cartier: Tank

Cena: 15.000 zł - 30.000 zł

Są rzeczy tak dobre, że próba ich dalszego ulepszania może je tylko pogorszyć. Do takiego punktu doszedł Cartier z modelem Tank, którego proporcje są tak bliskie ideału jak to tylko możliwe. Został stworzony przez Louis Cartiera w 1917 roku i do dziś firma jest wierna pierwotnemu designowi. Z biegiem lat w środku pojawił się inny mechanizm, zmieniał się też rozmiar koperty, wykończenie tarczy i koperty, ale tak poza tym to Tank z 2026 roku wygląda bardzo podobnie do tego sprzed 100 lat. I cały czas cieszy się popularnością. Widywano z nim na ręce m.in. Jackie Kennedy, księżną Dianę i Madonnę, nosił go też Steve McQueen, Ralph Lauren i Muhammad Ali.

Co ciekawe, Cartier odpuścił sobie wyścigi na maksymalizację dokładności swojego mechanizmu. Nie robi certyfikacji COCS i nie chwali się jak niewiele sekund dziennie traci. Nie ma nawet sekundowej wskazówki ani lumy, przez co po ciemku tarcza jest niewidoczna. Jak powiedział kiedyś Andy Warhol, nikt kto zakłada Tanka na rękę nie robi tego tylko po to, aby pokazywał mu dokładny czas. I miał rację, bo trudno o bardziej klasyczny, minimalistycznie elegancki i ponadczasowy zegarek.

Najłatwiej go odróżnić od podobnych modeli innych marek dzięki koronce ozdobionej niebieskim szafirowym kaboszonem, który jest znakiem firmowym Cartiera. Wpływ na cenę ma rozmiar koperty (są zarówno mniejsze wersje na kobiece nadgarstki, jak i większe), a przede wszystkim materiał z jakiego została wykonana. Szkło jest oczywiście szafirowe, ale ramka wokół niego jest polerowana i łatwo zbiera mikrorysy.

Omega: Seamaster i Speedmaster

Cena: 20.000 zł - 40.000 zł

To oficjalny zegarek Jamesa Bonda, nosił go Pierce Brosnan od “GoldenEye” aż po “No Time To Die” z Danielem Craigiem. Omega popisowo zadbała o swój filmowy marketing, który był zarówno wyrazisty i trafiony, jak i nienachalny. Ten zegarek po prostu pasował do Bonda i dlatego podoba się tak wielu mężczyznom. Ale to nie jedyny argument sprzedażowy, bo przecież Speedmaster poleciał kilka razy na księżyc (pierwszy raz w 1969 r.) i to nie była akcja reklamowa. NASA autentycznie szukała najlepszego zegarka dla kosmonautów i po serii testów wybrała Omegę. Oczywiście firma do dziś odwołuje się do tego w reklamach. I choć Omega nie była ani pierwszym, ani jedynym zegarkiem w kosmosie, to potrafi o tym mówić najgłośniej ze wszystkich.

I chwała im za to, bo dobrze jest mieć zegarek, za którym stoi konkretna historia. Oprócz niej dostajemy oczywiście bardzo dobry mechanizm i doskonale wykończony produkt. Mi szczególnie podoba się linia Seamaster Professional, czyli klasyczny diver (zwłaszcza ten z białą tarczą) oraz Speedmaster z funkcją stopera. Choć jakość ich bransolety jest znacznie wyższa niż tej od Seiko, to pewnie bym je sobie przełożył na ten sam pasek nato, zwłaszcza dwukolorowy. To co mi się mniej podoba w tych Omegach, to że firma kombinuje z wyglądem wskazówek, tak trochę na siłę je zmieniając. Dlatego tym bardziej poszedłbym w klasyczny wygląd i trzymał się regularnych edycji.

IWC: Ingenieur i seria Pilot's Watch

Cena: 20.000 zł - 40.000 zł

Jeśli chcesz mieć bardzo dobry zegarek, który nie będzie przyciągał przypadkowych spojrzeń, to IWC będzie doskonałym wyborem. Firma ma bogate dziedzictwo, wywodzące się z militarnych tool watchy, czyli zegarków, które miały być faktycznie używane w konkretnym celu, a nie jedynie ładnie wyglądać.

IWC Pilot’s Watch to linia dla pilotów, których używali m.in. w brytyjskim Royal Air Force po II wojnie światowej oraz w amerykańskim TOP GUN. IWC ma kilka różnych modeli dedykowanych pilotom, ale te podobają mi się najbardziej z uwagi na czytelną i prostą tarczę, bez wielu komplikacji.

Z kolei Ingenieur został stworzony z myślą o ludziach, którzy na co dzień pracują w miejscach, gdzie jest silne pole magnetyczne, które może zakłócić działanie mechanizmu. Mowa o inżynierach, lekarzach czy naukowcach. Ingenieur zadebiutował już w 1954 roku jako pierwszy zegarek antymagnetyczny firmy IWC przeznaczony dla cywilów. W latach 70. przeprojektował go sam Gérald Genta, czyli autor tak ikonicznych modeli jak Royal Oak od Audemars Piguet czy Nautilus od Patek Philippe. Ingenieur powrócił w 2023 roku z nowoczesną reinterpretacją kultowego modelu, a promował go Brad Pitt w filmie F1. Oba te modele to bardzo dobry wybór dla kogoś, kto interesuje się zegarkami od strony historycznej i technologicznej.

Rolex - GMT Master II

Cena: 52.000 zł - 237.000 zł

Rolex spełnia wszystkie warunki marki luksusowej: powszechna rozpoznawalność, niska dostępność i wysoka jakość produktów. I oczywiście wzbudza dyskusje, jeśli nie kontrowersje, ale o to tu też chodzi. Rolex to jedna z najważniejszych firm ze świata zegarków i jest bardzo mądrze prowadzona od strony biznesowej. Poświęciłem jej oddzielne wydanie: 5 lekcji z historii firmy Rolex, a mi szczególnie podoba się to, że firma wprowadza minimalne zmiany w swoich głównych liniach. Ulepsza je, ale ich nie psuje - a to naprawdę nie jest łatwe.

Gdybym miał dla siebie wybrać dowolny model Rolexa to bez wahania wskazałbym na GMT Master II na stalowej bransolecie Jubilee i z czarno-niebieskim bezelem. Czyli potocznie Batgirl. Taka wersja kosztuje katalogowo ok 52.000 (co za przypadek :), ale przy odrobinie fantazji i różowego złota spokojnie zrobimy konfigurację pod ćwierć miliona. Tutaj warto mieć z tyłu głowy, że Rolex mocno kontroluje podaż swoich zegarków i bardzo trudno jest je kupić wchodząc z ulicy do salonu. Dlatego ceny na rynku wtórym są istotnie wyższe.

Na koniec dla odmiany opowiem o zegarku, którego bym NIE kupił, ale dobrze, że jest:

Royal Pop, czyli marketing lepszy niż produkt

Artykuł poświęcony zegarkom chciałem napisać już jakiś czas temu, ale finalnie zmotywowała mnie do tego premiera Royal Pop. To nowy zegarek, który powstał w wyniku współpracy marek Audemars Piguet i Swatch. Informacja o nim przebiła się do masowych mediów, ponieważ pod sklepami w różnych miejscach świata ustawiły się długie kolejki. Głównie składały się one z fliperów, czyli osób, które liczyły na to, że szybko odsprzedadzą go znacznie drożej w Internecie. Swatch popsuł im ten biznes, bo nie dość, że w trosce o bezpieczeństwo nie otworzył wielu swoich sklepów, to jeszcze zapowiedział, że kolekcja będzie masową produkcją, a nie limitowaną edycją.

Co ciekawe, Royal Pop to nie jest klasyczny zegarek na rękę, ale coś na wzór kieszonkowego, w formie przywieszki. Można go przyczepić do kluczy, albo damskiej torebki i myślę, że zdobędzie klientów. Ja do nich nie będę się zaliczał i za tę kwotę (1660 zł) wolałbym kupić Seiko, Casio albo w ostateczności Omegę MoonSwatch, czyli inny plastikowy zegarek od Swatcha. Niemniej jest to bardzo dobry ruch marketingowy i stawiam, że pozytywnie wpłynie na całą branżę.

Chciałbym, aby klasyczne zegarki wróciły do łask i myślę, że są one doskonałym produktem dla osób, które czują przesyt bycia stale online. Nie podoba mi się, że sportowe opaski i smartwatche zbierają dane o naszym zdrowiu i aktywnościach, które w pewnym momencie zostaną hurtowo komuś sprzedane. Wiem, że taka opinia może się dziś wydawać na wyrost, ale myślę, że za kilka lat stanie się realnym problemem.

A tak prywatnie…

Dosłownie wczoraj wróciłem z Gdańska z konferencji Infoshare, na której miałem okazję wystąpić na scenie i porozmawiać w kuluarach z kilkunastoma Czytelniczkami i Czytelnikami 52Notatki. Przyznam szczerze, że nie sądziłem, że aż tylu z Was pojawi się na tym wydarzeniu. Zwłaszcza że jest ono dość techniczne i spoza mojej domyślnej branży jaką są finanse. Bardzo Wam dziękuję, że przyszliście!

Doszedłem do wniosku, że najwyższa pora, abyśmy zaczęli na poważnie myśleć o dedykowanym spotkaniu dla nas. Przyszło mi to do głowy, gdy po moim wykładzie zobaczyłem kolejkę na około 30 osób, które chciały zamienić ze mną słowo. Podejrzewam, że mogło być więcej takich osób, ale raz, że warunki do rozmowy nie były idealne, a dwa, że w tym samym czasie trwały inne ciekawe wykłady. Co więcej, finalnie i tak nie udało mi się zamienić z każdym słowa, bo po prostu zabrakło nam już czasu.

Dlatego mój pomysł jest taki, żeby przy okazji mojego następnego wystąpienia spróbować zorganizować dla nas dodatkowe spotkanie. Gdzieś w oddzielnej sali, poza oficjalną agendą i tylko dla osób czytających 52Notatki. Wtedy ja mógłbym wyjść z jakimś tematem do Was oraz odpowiedzieć na żywo na Wasze pytania. A przy okazji lepiej się poznać, porobić wspólne zdjęcia i porozmawiać z dala od tłumów.

To dopiero zarys formuły, ale jak dla mnie już brzmi obiecująco :) Mam w kalendarzu dwie duże konferencje, na których planowałem się pojawić na jesień tego roku i wiosnę przyszłego. Najpierw porozmawiam z organizatorami w sprawie dodatkowej sali, żeby sprawdzić czy to technicznie jest możliwe. Ale dajcie mi proszę znać mailowo już dziś czy taka formuła jest dla Was atrakcyjna i jakie macie sugestie co do przebiegu spotkania.

A co do Infoshare, to chętnie wrócę na tę scenę za rok, ale będę wnioskował o 2x większą salę i więcej czasu na wystąpienie :)

Post scriptum: Przedsprzedaż 52Notatki Sezon 4 już się zakończyła, ale książki nadal zawierają bonusy (oprócz numeracji, bo pierwszy tysiąc już się rozszedł). Dostępny jest zarówno najnowszy Sezon, jak i wszystkie pozostałe. Po szczegóły zapraszam tutaj:

52Notatki Sezon 4

🤫

Jak i po co budować reputację online, gdy pracujesz na etacie

Kiedyś jednym postem na Twitterze narobiłem sobie problemów w pracy. Było to już ładnych parę lat temu, gdy akurat odszedłem z jednego banku i zacząłem pracować w kolejnym. Po przyjściu do nowego miejsca nie znałem jeszcze wszystkich reguł, a jak się okazało, jedną z nich było to, że nie wolno mi “pisać bloga“. Efekt był odwrotny niż życzył sobie mój pracodawca i wyszło mi to na dobre - ale idźmy po kolei:

Na moim koncie twitterowym skomentowałem zmianę stóp procentowych w Polsce. Napisałem, że ich podwyżka w krótkim terminie poprawi wynik banków, bo oprocentowanie aktywów odsetkowych zwykle rośnie szybciej niż koszt depozytów. Takie stwierdzenie to oczywistość i powszechnie znany mechanizm. Problemem nie było to, co napisałem, tylko to, że moje słowa zostały wydrukowane w gazecie Puls Biznesu. Zostały wplecione w artykuł o stopach procentowych, a mnie samego podpisano nie jako “gość z Twittera“ tylko per analityk z banku, w którym wtedy pracowałem.

Sam nic o tym nie wiedziałem, ale następnego dnia wyłapał to dział prasowy mojego pracodawcy. I od razu napisał do mnie z pretensjami: dlaczego wypowiadam się w imieniu banku, dlaczego moja wypowiedź nie została autoryzowana i kim ja w ogóle jestem. Odpisałem więc im grzecznie, że wypowiedź pochodzi z “mojego” Twittera, napisałem ją z łóżka w sobotę rano i jak chcą, abym pomógł bankowi być częściej cytowanym w mediach, to niech mi dadzą znać.

I tu dopiero zrobiła się drama, bo oni nie chcieli być częściej w mediach :) Mój szef wziął mnie na dywanik i powiedział, że powinienem “zamknąć swojego bloga”, a dział prasowy obraził się tak bardzo, że nigdy nie wysłał mnie na żaden wywiad do telewizji biznesowej ani gazety.

Z kolei ja zrozumiałem, że muszę sam mocno zadbać o moją obecność i reputację w Internecie. A w tym artykule opowiem dlaczego każdy powinien to zrobić i jak się do tego zabrać.

Najważniejszy obowiązek pracownika

Moim zdaniem osobistym obowiązkiem każdego pracownika jest ciągłe szukanie nowej pracy. Cały czas i na każdym etapie kariery. A nie dopiero, gdy uderzymy o szklany sufit, zaczniemy się nudzić albo poczujemy, że jesteśmy na wylocie.

Jeśli wybraliśmy karierę na etacie, to powinniśmy dążyć, aby nasza praca była jak najlepsza. Co to znaczy? Według mnie jest to:

• możliwość stałego rozwoju, rozumianego jako jasna ścieżka awansu i wzrostu kompetencji,

• robienie ambitnych rzeczy, które są nieosiągalne poza etatem,

• dostarczanie jak najwięcej wartości poprzez własną pracę, co jest gwarantem zatrudnienia oraz satysfakcji,

• oraz zarabianie jak najwyższych kwot i posiadanie benefitów pracowniczych.

Kolejność jest tu nieprzypadkowa i mógłbym napisać w tym temacie oddzielny artykuł. Zwłaszcza o tym, dlaczego etat jest fatalnym miejscem, jeśli chcesz dużo zarabiać albo szukasz stabilności - ale zostawię to na inne wydanie 52Notatki.

Najlepszym sposobem na to, aby stale szukać nowej pracy, jest pokazywanie innym pracodawcom, że jesteśmy dobrzy w tym, co robimy. Czyli konsekwentne budowanie eksperckiego wizerunku i sygnalizowanie profesjonalnego charakteru. Najważniejsze jest to, że nasi potencjalni pracodawcy mają się tego dowiedzieć ZANIM wyślemy do nich nasze CV i pojawimy się na rozmowie kwalifikacyjnej. Daje nam to pierwszeństwo w procesach rekrutacyjnych i sprawia, że już na starcie jesteśmy idealnym kandydatem.

Poziom bazowy naszej reputacji to kwalifikacje, licencje, studia i kursy - one są potrzebne, ale obecnie nie dają żadnej istotnej przewagi. Traktuje się je jako standard, coś jak prawo jazdy, bez którego nie wsiądziesz za kierownicę auta. Co gorsza, potencjalny pracodawca dowiaduje się o nich dopiero, gdy przeczyta naszą aplikację, a do tego jeszcze daleka droga.

Jak ją skrócić?

Uważny Czytelnik pewnie spyta, jakim cudem mój post z Twittera w ogóle trafił do drukowanej gazety i to z wąskiej branży biznesowej. Otóż u poprzedniego pracodawcy często bywałem w mediach finansowych i komentowałem różne wydarzenia. Miałem dobre relacje z dziennikarzami, którzy czasem mnie cytowali. Zawsze chętnie udzielałem im wypowiedzi, przygotowywałem materiały, jeździłem na wywiady i pisałem felietony. Często wymagało to ode mnie dodatkowej pracy w weekendy czy wieczorami. Odbywało się więc kosztem życia osobistego, ale dawało mi przewagę nad tymi, którzy nie chcieli tego robić, uważali to za zbyt ryzykowne albo po prostu nie chcieli się wychylać.

Regularnie jeździłem też na konferencje finansowe, prowadziłem wykłady i brałem udział w debatach. To też wymagało ode mnie dodatkowych nakładów czasu, ale chętnie się na to pisałem, bo stanowiło to dla mnie doskonały wyróżnik, a jednocześnie dostarczało innym wartość.

Aby móc coś takiego robić, to oprócz osobistych chęci i kompetencji, trzeba mieć też za sobą dobrego pracodawcę. Czyli takiego, któremu zależy na profesjonalnej obecności w mediach. Mam tu na myśli nie tylko reklamy z celebrytami na billboardach, ale też publikacje w prasie branżowej czy na konferencjach.

Jak już wiecie z mojej historii - i pewnie z własnych doświadczeń - nie każdy pracodawca tego szuka. Niektórzy traktują media jak zło konieczne, unikają jak ognia oraz co gorsza są reaktywni, zamiast proaktywni. Czyli nie mają zbudowanej żadnej relacji z dziennikarzami i zabierają głos tylko wtedy, gdy trzeba ugasić jakiś pożar. Albo co gorsza w ogóle nic wtedy nie robią i chowają głowę w piasek. W takim miejscu też mi kiedyś przyszło pracować i jest to fatalne środowisko. Gdy dział prasowy z premedytacją nie prowadzi komunikacji, to obrywają za to jego pracownicy. Ale to już temat na inną okazję, teraz wróćmy do głównego wątku.

Musimy się liczyć z tym, że w wielu przypadkach nie będziemy mieli możliwości budowania naszej rozpoznawalności z pomocą pracodawcy. Powodów może być wiele: jesteśmy na początku kariery i nie mamy zbudowanego zaufania w firmie, pracujemy w branży, która wymaga większej dyskrecji, już ktoś inny się tym zajmuje etc.

Jak więc dbać o swój wizerunek, gdy nasz pracodawca nie chce albo nie może nas wysłać do mediów? Odpowiedź jest prosta:

Zbudować własne

Zacznij tworzyć w Internecie profesjonalne treści dotyczące pracy, którą chciałbyś mieć. Podkreślam: pracy, którą chciałbyś mieć - a nie tej, którą już masz. Chodzi o to, aby biec tam, gdzie piłka będzie w przyszłości, a nie gdzie jest teraz.

Jak to wygląda w praktyce?

• dziel się wiedzą z innymi,

• tłumacz prostym językiem zawiłości z Twojej branży,

• informuj o ważnych wydarzeniach, o których za mało się mówi,

• zabieraj głos w aktualnych tematach z Twojej dziedziny,

• unikaj polityki, krytykowania innych, szukania atencji bez dostarczania wartości i wypowiadania się o wszystkim.

Zanim coś opublikujesz, to zadaj sobie pytanie czy w ten sposób realizujesz swój cel, jakim jest budowa wiarygodnego wizerunku w sieci.

Cztery lata temu, czyli gdy sam nadal pracowałem na etacie, napisałem artykuł: Bez pozwolenia, czyli jak i dlaczego powinieneś zostać twórcą (strona 236 w Sezonie 1). Opisałem tam ideę “permissionless“, która jest jednym z dobrodziejstw naszych czasów, ale nadal mało osób z niej korzysta. Dawniej musiałem prosić, aby ktoś zacytował mnie w artykule, pozwolił wystąpić na konferencji albo zaprosił do studia w popularnej śniadaniówce. Dziś każdy może bez pytania o zgodę założyć swój profil w mediach społecznościowych, kanał na YouTubie, podcast czy blog. I w ten sposób wygenerować znacznie większy zasięg niż dałyby tradycyjne media i robić to dużo częściej.

Tworzenie profesjonalnych treści zmusi Cię, abyś się rozwijał, weryfikował swoją wiedzę, nauczył obsługiwać nowe medium, reagował na problemy i brał większą odpowiedzialność za to, co robisz. Jeśli zrobisz to dobrze, to pozwoli Ci to dotrzeć do swoich przyszłych pracodawców, klientów i pracowników na długo przed innymi.

Czyli możesz działać bez pytania o pozwolenie ani bez cudzego zaproszenia. Czy to nie jest coś, co warto wykorzystać?

Pamiętaj, że nie ma znaczenia jak dobry już jesteś, jeżeli znajdujesz się w miejscu, które nie docenia Twojej wartości. I w drugą stronę - jeśli robisz na etacie ciekawe i ambitne rzeczy, ale nikt tego nie wie oprócz Twojego szefa i kolegów, to mocno ograniczasz swoje możliwości.

Od czego bym teraz zaczął?

Przede wszystkim od założenie mediów społecznościowych i prowadzenia ich w sposób profesjonalny. To najprostszy sposób, aby dotrzeć do innych ludzi w sieci. Jeśli dotąd miałeś prywatny profil, gdzie wrzucasz rzeczy typu zdjęcia z wakacji, to od razu bym go ukrył i postawił drugi. Pamiętaj, że Twoim celem jest tworzenie treści dla przyszłych pracodawców i klientów, a nie kolegów czy rodziny - od tego jest prywatny profil.

Kolejny krok to uzupełnienie go o swoje zdjęcie, doświadczenie i krótkie bio. Musi z niego wynikać co robisz i na czym się znasz. W ten sposób tworzysz ważny punkt kontaktowy dla kogoś, kto szuka osób z danej branży albo zobaczył Cię gdzieś na konferencji czy w wywiadzie.

Pamiętaj, że jeśli wypowiadasz się we własnym imieniu - a nie firmy, w której pracujesz - to lepiej jasno to podkreślić pisząc w swoim profilu, że są to “Twoje prywatne opinie”. Aby być fair wobec pracodawcy, to warto publikować tylko poza godzinami pracy (nawet pomimo że posty można planować) ani nie poruszać tematów, które go dotyczą.

Sama wizytówka w sieci to za mało, nasz profil musi żyć. Czyli powinniśmy regularnie publikować treści, raz dziennie to minimalne optimum. Najlepiej jest zacząć od nisko wiszących owoców, czyli klasycznych postów tekstowych. Wideo robi większy zasięg, ale zabiera dużo czasu i wymaga więcej odwagi.

Na początek przez 3 miesiące publikowałbym w celu wypracowania własnego stylu, zakresu tematycznego, formy, najlepszych godzin i po prostu nauki. Szerokim łukiem omijałbym narzędzia AI, bo to trochę tak, jakby myśleć, że podróżowanie autobusem pomoże nam nauczyć się kierować autem.

Wbrew obiegowej opinii, pierwsze posty nie mają żadnego znaczenia, bo i tak nikt ich nie przeczyta. Ale po 90 dniach codziennych (!) publikacji powinniśmy już łapać pierwsze odczuwalne zasięgi i interakcje w Internecie. Dobrym dowodem na to, że idziemy we właściwym kierunku, będą propozycje udziału w konferencjach, wywiadach czy cytowania naszych treści. Niemniej - najważniejsza będzie nasza własna obecność w sieci.

Zanim coś dzięki niej zyskamy to minie sporo czasu, stąd pewnie pojawi się pytanie:

Skąd wiem, że ten sposób działa?

Sam przeszedłem tę ścieżkę, stąd mam pewność, że ona się sprawdza. Choć mój scenariusz jest do powtórzenia, to nie znaczy, że da się go zastosować jeden-do-jednego w każdym przypadku i w każdej branży. Zupełnie inne treści będzie dostarczał prawnik, księgowy, programista, nauczyciel czy agent nieruchomości, ale każdy z nich może dużo zyskać dzięki budowaniu wizerunku online. I z pewnością znajdziesz już takie przykłady w sieci.

Skoro to takie proste, to dlaczego więcej osób tak nie robi? Dwa powody:

• Pierwszy: etat rozleniwia. Robisz tam to, za co Ci płacą i tylko to, co musisz. Prowadzenie prezentacji w weekend, pisanie wieczorami felietonów albo jeżdżenie na drugi koniec miasta na jakiś wywiad to coś, czego wielu ludzi po prostu nie chce robić. A tym bardziej za darmo i kosztem wolnego czasu. I bardzo dobrze, bo gdyby każdy był proaktywny, to dużo trudniej byłoby się wybić.

• Większość chce natychmiastowych efektów. A budowanie profesjonalnego wizerunku to zadanie na lata. Oczywiście, że możesz zabłysnąć jakimś viralem, ale nie o to chodzi, aby być sławnym przez kilka minut. Potrzebujesz konsekwentnie dostarczać użyteczne treści, którą będą stanowiły realną wartość. Tylko w ten sposób ugruntujesz swoją pozycję i wizerunek osoby, którą warto jest pytać o zdanie, zatrudnić albo zaprosić do współpracy.

Innymi słowy większość ludzi pozostanie bierna albo będzie szukać wymówek, dróg na skróty i magicznych lifehacków. Zrozumieją, że popełnili błąd dopiero wtedy, gdy ich kariera utknie w martwym punkcie, zastąpi ich ktoś młodszy i tańszy albo jakaś nowa technologia. Dlatego podkreślę jeszcze raz: lepszej pracy należy szukać cały czas, a nie gdy będziemy do tego zmuszeni.

Co jeśli chcę zmienić ścieżkę kariery?

Czyli się przebranżowić, rozwijać w nowym kierunku albo zacząć robić coś zupełnie innego? W teorii, jeśli pracujesz u dużego pracodawcy, to może Ci w tym pomóc dział HR albo Twój przełożony podczas rozmowy półrocznej. Sam miałem kiedyś taką sytuację, gdy chciałem przejść ze stanowiska analitycznego na managerskie. Jednak w praktyce rzadko mamy taką okazję, dlatego moim zdaniem lepiej jest zacząć robić to na własną rękę.

I w tym przypadku ponownie doskonale zadziała idea “permissionless“, bo nasz pracodawca nie może nam utrudniać rozwoju w innym kierunku. Możemy tworzyć treści niezależne od tego co robimy na etacie. Pracujesz w korporacji, jesteś księgową, kierowcą albo kasjerem w sklepie? Załóż podcast o tym, co Cię prywatnie interesuje, nagraj o tym coś na YouTubie albo załóż bloga na ten temat. To jest dosłownie to, co ja zrobiłem w ramach 52Notatki. A że nie wiedziałem na czym chcę się skupić, to postanowiłem pisać o wszystkim co mnie interesuje, za wyjątkiem finansów i inwestycji. I z planowanych 52 wydań zrobiło się już ponad 200 :)

Aby nie było tak różowo, to w tym momencie muszę podkreślić to, o czym za mało się mówi. Twoja obecność w sieci to nowy…

Wektor ataku

Wszyscy Twoi koledzy z pracy będą czytać to, co publikujesz w Internecie. A szczególnie ci, którzy Cię nie lubią, zazdroszczą Ci awansu albo tego, że Ty masz odwagę robić coś więcej, a oni nie. Nie przyznadzą się do tego, nigdy nie dadzą Ci “lajka” ani nie napiszą niczego pozytywnego - ale natychmiast zabiorą głos, gdy tylko popełnisz jakiś błąd.

Dadzą Ci o tym znać w komentarzu, opowiedzą innym w pracy, będą robić uszczypliwe uwagi i doniosą o tym do Twoich przełożonych. A ci bardziej zawistni będą z anonimowych kont regularnie Cię krytykować, tylko po to, aby Cię zniechęcić. Dlaczego? Bo Twój sukces sprawia, że oni wyglądają gorzej, a niektórzy ludzie nie mogą tego znieść. Bądź na to gotowy.

Piszę to z własnego doświadczenia, bo nie raz spotkałem się z takimi zachowaniami. Dobra wiadomość jest taka, że pojawiają się dopiero, gdy zaczniesz odnosić sukcesy, więc jest to ciekawy wskaźnik postępu.

Co dalej?

Jeśli masz już uruchomione media społecznościowe, to pilnuj, abyś cały czas był w nich aktywny. Bo jeśli chcesz iść dalej to kolejnym krokiem jest start własnego newslettera, podcastu lub kanału na YouTubie i będziesz ich potrzebował, żeby zebrać pierwszych odbiorców. Tworzenie dobrych treści to za mało, jeśli nie potrafisz ich promować.

Profile społecznościowe działają jak rozrusznik, który jest potrzebny, aby silnik zaczął działać. Jest nim koło zamachowe uproduktowienia, którego budowę ja też musze u siebie dokończyć. To już temat na inną okazję, teraz przejdźmy do podsumowania i następnych kroków.

Następne kroki:

• Twoją konkurencją w Internecie NIE są wielkie konta z milionowymi zasięgami. Chodzi o to, abyś wyróżnił się na tle 95% ludzi, którzy nie chcą, boją się albo nie potrafią tworzyć kontentu online. Nawet jeśli w Twojej niszy jest już ktoś duży, to nie znaczy, że nie ma miejsca dla Ciebie.

• Jeśli szukasz sekretnych metod na zasięgi to one nie istnieją, a wszystkie triki zmieniają się bardzo szybko. To co działa zawsze, to po prostu konsekwencja, wytrwałość i nastawienie na długoterminowe wyniki.

• Twoje pierwsze posty w sieci nie mają żadnego znaczenia. Nikt ich nie przeczyta ani nikt nie będzie o nich pamiętał.

• Zalew Internetu śmieciowymi treściami generowanymi przez AI przyspiesza. Jeśli więc odraczasz swój start, to tylko utrudnisz sobie życie.

• Znajdź kogoś online, kto tworzy takie treści, jakie Ty też byś chciał. Wzoruj się na nim pod kątem tego, jak to robi, kiedy, o czym pisze i w jakiej formie. Nie kopiuj jego treści, to zadanie dla botów, które już to robią.

• Na koniec warto wrócić do tego artykułu:

A tak prywatnie…

Kilka dni temu odwiedziłem Świdnicę na Dolnym Śląsku. To jedno z niewielu małych miast, któremu udało się uchować przed ruiną zabytkowe kamienice, ocalić rynek przed zalaniem betonem i drzewami w doniczkach. Starówka wygląda bardzo ładnie, trochę jak mniejszy mix Torunia, Bolesławca i Gdańska (też mają fontannę z Neptunem). Jest tam sporo ciekawych kawiarni, gdzie można miło spędzić czas, a główne zabytki są w zasięgu spaceru.

Jedną z rzeczy, które bardzo podobają mi się na Dolnym Śląsku, są właśnie te małe urokliwe miasteczka z bogatą historią. Jest tam ich naprawdę sporo i cały ten region można zjechać ich śladami. Mam to w planie na tegoroczne lato i kto wie, może powstanie z tego przewodnik 52Wycieczki :)

Post scriptum: Przedsprzedaż 52Notatki Sezon 4 już się zakończyła, ale książki nadal zawierają bonusy (oprócz numeracji, bo pierwszy tysiąc już się rozszedł). Dostępny jest zarówno najnowszy Sezon, jak i wszystkie pozostałe. Po szczegóły zapraszam tutaj:

52Notatki Sezon 4

🤫

(Jeśli zastanawiasz się dlaczego każdy wpis kończy się tą emotką, to dowiesz się tego tylko po zapisaniu na wersję mailową)

Jak dostać się na Marsa

Jeśli ludzkość ma stać się gatunkiem międzyplanetarnym, to pierwszym krokiem będzie założenie kolonii na Marsie. To najbliższa nam planeta, która posiada w miarę przystępne warunki do założenia kolonii. Jednak ogromnym problemem jest to, że z Ziemi bardzo trudno jest się wydostać. I jest to bardzo drogie. Siła naszej grawitacji i ziemska atmosfera sprawiają, że już samo opuszczenie lokalnej orbity jest ryzykowne, skomplikowane i kosztowne energetycznie. Czyli problemy zaczynają się już na starcie, nie mówiąc już o tych, które czekają na nas po drodze i na miejscu.

Ostatnio dowiedziałem się, że naukowcy wpadli na zaskakujące rozwiązanie tego wyzwania. W jednym z odcinków podcastu “All-In” David Friedberg opowiedział, że jest plan, aby wszystkie materiały do budowy kolonii na Marsie wysłać z naszego Księżyca, a nie z Ziemi. Nie dość, że grawitacja jest tam 6x mniejsza od ziemskiej, to nie posiada on własnej atmosfery. Oznacza to, że statki, promy czy kontenery z surowcami mogą być tanio wystrzeliwane z powierzchni Księżyca w kierunku Marsa. Ma się to odbywać na zasadzie zbliżonej do tego, jak działają pociągi Maglev. Nie mają one kół ani silnika, a poruszają się dzięki elektromagnesom. Aby stworzyć taki księżycowy tor do startu promów w kierunku Marsa (lub innym) potrzeba odcinka liczącego zaledwie około 9 kilometrów.

Co więcej, badania księżycowych skał pokazują, że jest tam wystarczająco dużo minerałów, aby mieć z czego budować. Już znaleziono aluminium, węgiel i krzem, a z lodu znajdującego się na biegunach można uzyskać wodór i tlen. Natomiast energię można pozyskać z paneli słonecznych, które swobodnie da się rozstawiać na powierzchni.

Aby ten plan się udał, to ludzie muszą mocno rozwinąć robotykę. Do tego stopnia, abyśmy byli w stanie wysłać na Księżyc maszyny, które będą tam wykonywać większość prac wydobywczych, budowlanych i produkcyjnych. Dzięki temu nie musielibyśmy tracić czasu i energii na założenie na Księżycu ludzkiej kolonii, która byłaby dużo trudniejsza i mniej efektywna od maszyn.

Swoją drogą, jest taka książka “Luna to surowa pani”, która opowiada o scenariuszu z przyszłości, w którym na Księżycu znajduje się duża baza z ludźmi. Ziemia jest skażona i przeludniona, więc potrzebuje księżycowych rolników, aby dostarczali im zboża. Problem w tym, że są oni wyzyskiwani i z czasem się buntują. Ich główną bronią w walce z Ziemią są skały zrzucane tanim kosztem na naszą planetę, a każdy kontratak wymaga dużych nakładów finansowych. Trochę tak jak dziś walka tanich dronów z drogimi rakietami.

OK, to jest dobry moment, aby odpowiedzieć na pytanie, które pewnie już się pojawiło w głowach Czytelników:

Dlaczego ja o tym piszę?

Lubię temat podboju kosmosu i to jak przerasta mnie on intelektualnie. Myślę, że pomysł na lot z Księżyca można użyć jako porównanie do wyzwań, które w życiu mają przeciętni Ziemianie tacy jak ja. Podróż na Marsa jest zarówno bardzo konkretnym i precyzyjnym celem, ale też absurdalnie trudnym i czasochłonnym w realizacji. Aby się tam dostać, będziemy potrzebowali rozwiązań, które obecnie są kompletnie poza naszym zasięgiem. Ale nie znaczy to, że powinniśmy odpuścić ten temat, poddać się i na zawsze zostać na tej samej planecie.

Jeśli masz jakieś naprawdę ambitne cele w życiu, to mogą się one wydawać tak samo nieosiągalne, jak ta podróż na Marsa. Szczególnie gdy nawet nie znasz rozwiązań, które mogą Cię zaprowadzić w to miejsce. Ale jeśli mimo to będziesz próbować, to bardzo możliwe, że w przyszłości wydarzy się coś nieoczekiwanego, co znacznie przybliży Cię do Twojego celu. Trudność polega na tym, że z miejsca, w którym znajdujesz się teraz, nie jesteś w stanie dostrzec ani nawet sobie wyobrazić, co to mogłoby być.

Wada ukryta

Żyjemy w czasach, w których wszyscy oczekują natychmiastowych efektów. To trochę taka wada ukryta, bo choć przeciętny człowiek może dziś zrobić niesamowite rzeczy, to często odpuszcza już na starcie, gdy dowiaduje się, ile to będzie kosztowało wysiłku i czasu. A przecież ludzkość w przeszłości tworzyła już nawet multipokoleniowe projekty. Budowa piramid, zamków, pałaców czy kościołów zajmowała dekady i często trwała dłużej niż życie ludzkie. Aby znaleźć więcej inspirujących dowodów wcale nie trzeba się cofać do starożytności czy wieków średnich:

Coca-Cola powstała w 1886 roku i przez pierwsze miesiące sprzedawała średnio 9 porcji napoju dziennie - i to tylko w aptekach. Dziś jest to około 2,2 miliarda porcji dziennie, a Colę można kupić niemal wszędzie na naszej planecie (i pewnie poleci też na Marsa). Sony zostało założone w 1946 roku, a ich pierwszym produktem był… elektryczny garnek do ryżu. Jeszcze ciekawiej zaczynał Samsung, który na początku (czyli w 1938 roku) był eksporterem ryb, owoców i warzyw. Dziś wartość rynkowa tej spółki przekroczyła 1 bilion dolarów.

Stawiam, że żadna z tych firm na początku nie przewidywała aż tak dużego sukcesu - i nigdy by go nie wypracowała, gdyby zrezygnowała gdzieś po drodze. W finansach mamy termin survivorship bias, czyli błąd poznawczy, przez który bierzemy pod uwagę tylko te przypadki, które „przetrwały”, a zapominamy o tych, które odniosły porażkę. Ale znacznie liczniejszym zbiorem są przykłady, w których ktoś odpuścił sobie walkę i wysiłek już na samym starcie i nawet nie podjął wyzwania.

Na koniec warto zadać sobie ważne pytanie, o którym sam ostatnio dużo myślę:

Co jest dziś moim Marsem?

Jakie trudne i czasochłonne wyzwanie sam przed sobą postawiłem, choć wcale nie muszę go podejmować? Druga część tego pytania jest bardzo ważna, bo przecież nikt nas jeszcze nie wygania z naszej planety. Podróż na Marsa to zadanie, które ludzie sami sobie postawili. Dlatego chodzi nie tylko o skrajnie ambitne wyzwanie, ale też takie, które nie jest wymuszone pilną życiową potrzebą.

To pytanie kierowałbym głównie do osób, które mają przynajmniej 30 lat i ukończyły już wszystkie podstawowe cele życiowe typu założenie rodziny, mieszkanie we własnym domu, zbudowanie zdrowej formy fizycznej i stabilności finansowej. Bo zanim wyruszy się w kosmos, to najpierw warto zadbać o swoje lokalne podwórko.

Następne kroki:

Jako rozszerzenie dla tego artykułu, polecam wrócić do dwóch wydań:

• Jak przygotować się na najlepszy scenariusz - opisuję w nim, dlaczego muszę mieć możliwie jak najdłuższy horyzont w życiu, oraz liczę ile lat zostało mi do śmierci (spoiler: już tylko 41)

• Jak osiągnąć prędkość ucieczki i zaplanować podróż w nieznane - to artykuł z Sezonu 1 (strona 119), w którym szukałem moje sposobu na większą niezależność, którą zresztą udało mi się wypracować. Uprzedzam, że jest w nim dużo wzorów matematycznych :)

Zaproszenie do Gdańska

21 maja wystąpię na konferencji Infoshare w Gdańsku i poprowadzę tam wykład o tytule: Uproduktowienie się, czyli jak zbudować pracę, od której nie chcesz uciec.

Na Infoshare byłem już kilka razy, ale pierwszy raz będę miał tam swój wykład. Lubię tę konferencję za to, że wyciąga mnie z mojej inwestycyjnej bańki, pozwala dowiedzieć się nowych rzeczy i poszerzyć moje horyzonty. To, co mi się w niej nie podoba, to że dużo rzeczy dzieje się tam naraz - jest kilka scen, a wykłady są dość krótkie, przez co jest ich naprawdę dużo. Wprawdzie jak ma się bilet, to można je potem nadrobić online, ale wszyscy wiemy jak to jest z oglądaniem archiwalnych prelekcji. Stąd mój plan jest taki, aby przez dwa dni jak najwięcej zobaczyć na miejscu, a przy okazji samemu dać jak najlepsze wystąpienie.

Jego temat początkowo miał być artykułem do 52Notatek, ale przerósł mnie swoją objętością. Dlatego postanowiłem, że najpierw napiszę do niego wstęp, który opublikuję tu już za tydzień lub dwa. Natomiast mój wykład głównie będzie dotyczył uproduktowienia się i budowy koła zamachowego, czyli idei, którą wykorzystałem do stworzenia pracy, od której nie chcę uciec. Ten życiowy rozdział mam już za sobą, o czym pisałem w artykule “6 etapów, czyli przepis na moje życie“, który znajduje się w Sezonie 4.

Trzecią częścią będzie artykuł o moim podejściu do social mediów, który już dawno powinienem napisać. Myślę, że treść wykładu z Gdańska też pewnie upublicznię w jakiejś formie, ale nie chcę obiecywać w jakiej i kiedy. Tam będzie kilka elementów, o których wolałbym nie mówić szeroko zanim ich nie zrealizuję, ale przećwiczę je sobie przy małej publiczności Infoshare. Bo nie spodziewam się, aby mój wykład przyciągnął tam tłumy, co bardzo mnie cieszy, bo pozwoli mi eksperymentować bez większego stresu :)

Jeśli ktoś z Was też się wybiera na Infoshare to zapraszam!

A tak prywatnie…

Pięknie Wam dziękuję za wszystkie zdjęcia z książkami, które publikujecie w mediach społecznościowych! Wprawdzie mam dostęp do różnych statystyk odsłon mojego newslettera, ale jednak widok papierowej książki w czyichś rękach to zupełnie coś innego :) Dlatego zbieram sobie Wasze zdjęcia i będę je systematycznie publikował na stronie https://52notatki.pl/sezon4 Myślę, że taka forma jest dużo lepsza niż anonimowo zebrane recenzje - przynajmniej mi się bardzo podoba :)

Na koniec przypomnę o bonusowych treściach, które znajdują się w książce. W poprzednich latach wysyłałem je mailowo, a teraz kilka artykułów wydrukowałem w papierowej wersji i tylko tam można je znaleźć. Wywołało to trochę zamieszania i kilka osób już mnie o to pytało, stąd to przypomnienie. A gdy już przeczytacie te treści, które nazwałem “życiem dla zaawansowanych“, to koniecznie dajcie mi znać, który z artykułów najbardziej przypadł Wam do gustu. Po wszystkie informacje dotyczące papierowej edycji zapraszam tu:

52Notatki Sezon 4

🤫

12 wideo z YouTube’a, które teraz oglądam - część III

W tym tygodniu zasypałem Was już dużą ilością treści do czytania, bo dotarł do Was Sezon 4, który zawiera dodatkowe artykuły. Dlatego dla odmiany postanowiłem przesłać coś wartego obejrzenia. Oto 12 wideo na YouTubie, które teraz oglądam i są warte polecenia:

Kontrowersyjny bilet

W Polsce mamy paragony grozy i wysokie ceny kawy, a w USA podobne emocje wzbudzają koszty zwiedzania Disneylandu. Są naprawdę duże, zwłaszcza gdy leci rodzina 2+2 i chce tam zostać na noc. To wideo skupia się na wynalazku z piekła rodem, czyli bilecie, który umożliwia ominięcie kolejek w Disneylandzie. Polecam obejrzeć jako ciekawostkę, jest świetnie zmontowane i zebrało już ponad 26 mln wyświetleń:

Pójdziemy do kina? Nie, mamy kino w domu

Patrzę z podziwem i zdrową zazdrością na ludzi, którzy w domowych warunkach potrafią nagrywać takie rzeczy:

Utracona estetyka

Lubię anime, choć kiedyś się tego wstydziłem. Aż do czasu, gdy się zorientowałem, że ludzie, którzy mówią, że to “chińskie bajki dla dzieci“ sami gustują w filmach, w których faceci mają “moce” i stroje z pelerynkami, albo główny bohater zabija 101 przeciwników bez przeładowania broni. To ja podziękuję za takie “dojrzałe” kino, a kiedyś pewnie spiszę tu listę moich ulubionych anime.

W tym wideo autor skupia się na utraconej estetyce. Czymś, do czego już nie będzie powrotu, bo zmieniła się kultura, model dystrybucji, wrażliwość odbiorców oraz weszła cenzura. A do tego zawód ręcznego rysownika jest już na wymarciu. Myślę, że z tym, co mówi utożsamiają się też filmowcy i muzycy.

Naukowy klucz do szczęścia

Harvard Study of Adult Development to badanie nad szczęściem prowadzone nieprzerwanie od 1938 roku. Do dziś śledzi życie setek osób i poszerza się o ich małżonków i dzieci.

Główne wnioski jakie z niego płyną: samotność “zabija” szybciej niż palenie czy otyłość, a bliskie więzi chronią mózg, redukują stres i wydłużają życie. Dobre relacje z bliskimi to podstawa szczęśliwego i zdrowego życia. Są ważniejsze niż pieniądze, sława czy iloraz inteligencji. Warto obejrzeć w całości to wideo, trwa raptem kwadrans:

Misja poboczna: podciąganie

W zaskakująco popularnym wydaniu 25 sposobów na to, jak mieć ciekawsze życie jedną z proponowanych przeze mnie misji pobocznych było:

19. Ćwicz przez miesiąc jedną małą partię mięśni. To może być np. przedramię przy użyciu zwykłego silikonowego kółka oporowego z Decathlona. Albo popracuj nad rozciąganiem w wybranej pozycji. Dzięki tej nowej codziennej aktywności powinieneś już po miesiącu mieć odczuwalne wyniki.

Ćwiczenia przedramienia mam już za sobą, teraz postanowiłem skupić się na podciąganiu. Dlaczego akurat to? Dwa powody:

• pierwszy: irytuje mnie, jak słaby w tym jestem. Potrafię unieść z ziemi 150 kg i biec bez zatrzymywania przez 20 km. Ale nie jestem w stanie zrobić 10 pełnych podciągnięć i nie rozumiem dlaczego.

• drugi: mój syn będzie ćwiczył razem ze mną i jestem bardzo ciekaw, jak będzie wyglądał nasz postęp. Szykuje się starcie 13 latka vs 42 latka :)

Szukałem na YouTubie jak podejść do tego tematu i to jedno z kilku wideo, które przykuło moją uwagę:

Solo kemping na emeryturze

Gość wsiada w VW Californię, jedzie nim pociągiem, potem parkuje na odludziu z widokiem na góry i spędza tam noc w ciszy, spokoju i zaskakującym komforcie, jak na kampera. Po drodze nie mówi ani słowa, ale chyba dobrze się bawi - tak samo jak ja i kilka milionów osób, które obejrzały to wideo. Na YouTubie jest sporo takich kanałów i chyba sam też taki założę na starość :)

Co do Californii, to wygląda na świetne auto dla kogoś z młodszymi dziećmi, choć jego cena jest na poziomie niezłego samochodu sportowego.

W stronę przyszłości

Jak wiecie z tego artykułu, moim źródłem optymizmu jest wiedza o tym, jak dużo trudniejsze było nasze życie 100, 500 czy 1000 lat temu. Natomiast to wideo skupia się na wizji przyszłości naszego gatunku. Ciekawe podejście i dobrze pokazuje to, o czym ja też już pisałem: bycie optymistą jest o wiele trudniejszym wyzwaniem niż standardowy pesymizm.

6 milionów wyświetleń i 15 tysięcy komentarzy robi wrażenie:

Muzyka do pracy

Gdy pracuję na komputerze, to lubię gdy w tle gra odpowiednia muzyka. Wtedy przełączam się w tryb skupienia nad konkretnym zadaniem, a nie na robieniu 101 różnych rzeczy naraz. Przez ostatnie tygodnie regularnie słucham tego utworu, podoba mi się linia melodyczna i to, że nie jest angażująca.

Mistrz niespodziewanej uprzejmości

Gość jest niecodziennie elegancko ubrany, idzie przez miasto i sypie kwieciste komplementy przypadkowo napotkanym ludziom. Potrzebujemy więcej takich youtuberów! :)

Wyzwanie przyjęte

Michelle Khare prowadzi swój kanał na YouTubie “Challenge Accepted” jakby był profesjonalnym studiem produkcyjnym z Hollywood. Odcinki są dopracowane, mają ciekawe pomysły i zgodnie z nazwą każdy z nich zawiera wyzwanie. Mi szczególnie podobało się to wideo, ale warto też sprawdzić pozostałe:

Zegarki do zadań specjalnych

Lubię zegarki, które mają historię i są dedykowane osobom, wykonującym konkretne zadania. Czyli takie, które nie mają tylko ładnie wyglądać i sygnalizować status, ale faktycznie być maksymalnie użyteczne. I o takich edycjach specjalnych od Omegi opowiada to wideo:

“Jedziemy z nim?”

Po niesamowitej akcji Łatwogang&Bedoes sprzed tygodnia, tego utworu chyba nikomu nie trzeba przedstawiać. Ale warto przypomnieć, że cały dochód jaki wygeneruje - w tym też z wyświetleń - idzie na Fundację Cancer Fighters. Stąd warto go sobie puścić chociaż raz, nawet jeśli tak ja ja nie jesteś fanem rapu:

A tak prywatnie…

Wszystkie książki zakupione w przedsprzedaży zostały już rozesłane i co dla mnie ważne: trafiły do Was przed majówką. Bardzo się cieszę, że tradycyjnie udało mi się je też podpisać i ponumerować. Pięknie Wam dziękuję za zakup oraz za to, że publikujecie zdjęcia z książkami!

Jeśli ktoś z Was ma jeszcze ochotę zakupić nowy Sezon lub poprzednie, to zapraszam TUTAJ. Książki są już wysyłane na bieżąco, a ja podpisałem kilkadziesiąt sztuk więcej na lekki zapas:

52Notatki Sezon 4

Przy okazji przypomnę, że Sezon 4 zawiera kilka bonusowych artykułów, które można znaleźć tylko tam. Poniżej dodaję skandaliczną grafikę, o której piszę w artykule “Nie umrę jak Sokrates, czyli obsceniczny Wally” (strona 314):

🤫

5 lekcji od prezydenta USA

Pamiętacie czasy, gdy polityczni liderzy wypowiadali się z klasą, rozsądkiem i szacunkiem? Ja też nie, dlatego ostatnio postanowiłem sięgnąć w przeszłość dalej niż mój wiek i sprawdzić, jaka jest różnica w jakości ich wypowiedzi. Bo obecny “twitterowy” styl prowadzenia polityki wszyscy znamy, więc nie będę go komentował.

Za przykład wziąłem urząd prezydenta USA i zacząłem szukać, jak to wyglądało w czasach, gdy nie było Internetu. W ten sposób trafiłem na ciekawą lekturę.

Człowiek na arenie

Na początku ubiegłego wieku prezydentem USA był Theodore Roosevelt. Znalazłem treść jego przemówienia z 1910 roku, które wygłosił na Sorbonie w Paryżu. Miało to miejsce po zakończeniu jego kadencji, tuż po powrocie z wyprawy naukowej w Afryce.

Jego tytuł to “Citizenship in a Republic” a pełną treść można przeczytać tutaj. Uprzedzam, że jest to długa lektura, a do tego napisana niedzisiejszym angielskim. Poniżej fragment w moim tłumaczeniu, który natychmiast do mnie przemówił:

To nie krytyk się liczy ani ten, kto mówi, jak ktoś mógł coś zrobić lepiej. Zasługi należą się człowiekowi, który faktycznie jest na arenie. Którego twarz jest pokryta kurzem, potem i krwią. Temu, który walczy, błądzi i przegrywa, bo nie ma wysiłku bez błędów i niedoskonałości. Ten, kto naprawdę stara się te czyny dokonać; kto ma entuzjazm i jest gotów na poświęcenie. A w najgorszym wypadku, nawet gdy przegrywa, to jego miejsce nigdy nie będzie wśród tych zimnych i tchórzliwych dusz, które nie znają ani zwycięstwa, ani porażki.

Może nam się wydawać, że wiemy, co się dzieje na arenie, ale jeśli siedzimy na widowni, to jesteśmy tylko biernymi obserwatorami. Nie wiemy z czym się mierzą Ci, którzy są tam na dole i walczą. Dziś taką trybuną, o nieskończonej liczbie miejsc, jest Internet. Tam tysiące komentatorów i krytyków pali się do tego, aby mówić innym co mają robić. Bez względu na to, jakie są ich intencje, to ich rady często są bezużyteczne. Stąd tu pytanie do nas - kim chcemy być: widzami czy graczami?

Idźmy dalej, bo to przemówienie jest pełne praktycznych i mądrych słów.

Charakter ponad talentem

Ludzki charakter przewyższa talenty, z którymi się rodzimy, a nasza odwaga, uczciwość i odpowiedzialność są ważniejsze niż spryt, wykształcenie czy bogactwo. Dlatego każdy powinien pracować nad własnym charakterem, bez względu na miejsce jakie zajmuje w społeczeństwie.

Prezydent Roosevelt dopowiada do tego słowa, które dziś są jeszcze ważniejsze niż 100 lat temu:

Bez tych cech żaden naród nie jest w stanie się kontrolować ani uchronić od kontroli z zewnątrz.

Uważam tak dlatego, że obecnie polem do szerzenia propagandy i dezinformacji jest Internet. Powinniśmy być świadomi, że coraz trudniej będzie odróżnić prawdziwe wiadomości od tych celowo sfałszowanych.

Praca jako przywilej

Praca jest wartością nadrzędną i przemówienie prezydenta mocno podkreśla jej kluczową rolę dla stabilności społeczeństwa. Warto dodać, że Theodore Roosevelt mówił to jeszcze zanim wybuchł wielki kryzys, który przyniósł falę bezrobocia oraz przed tragedią II wojny światowej.

Przeciętny człowiek musi mieć możliwość zarobienia na swoje utrzymanie - te słowa mają dziś podwójne znaczenie. Raz, że pensja musi być godna, czyli pozwalać się utrzymać, a przecież wiemy, w jakim tempie rosną koszty życia. A dwa, że musi być powszechnie dostępna w gospodarce. Zmiany technologiczne, jakie są przed nami, mogą wyjątkowo dużo pozmieniać na rynku pracy.

Bogactwo jest środkiem, nie celem

Prezydent Roosevelt jest zdania, że zarabianie dużych pieniędzy jest dobre, o ile służy czemuś większemu. Krytykuje ludzi, którzy gromadzą majątek, nie dając przy tym adekwatnej wartości społecznej. Podkreśla to zarówno na poziomie jednostki, jak i państwa. Bardzo jestem ciekaw, jak by skomentował obecne rozwarstwienie społeczne w USA i multimilionowe bonusy szefów dużych koncernów.

Najpierw rodzina, potem państwo

Najwyższy obowiązek człowieka jest wobec siebie i swojej rodziny. Dobrze go wypełnia tylko wtedy, gdy zarabia pieniądze i zapewnia bazowy dobrobyt materialny. Dopiero wtedy powinien przyczyniać się do ruchów na rzecz dobra wszystkich. Inaczej staje się ciężarem dla najbliższego otoczenia. Ten, kto chce dokonać wielkich rzeczy dla człowieczeństwa, musi potrafić utrzymać swoją rodzinę w godziwych warunkach i wykształcić dzieci.

Bardzo podoba mi się ta kolejność. Najpierw powinniśmy zadbać o nas samych i naszą rodzinę - a dopiero potem poświęcać się dla innych. To jest ten klasyczny przypadek maski tlenowej w samolocie, którą w razie awarii najpierw zakładamy sobie. Co gorsza, jeśli o to nie zadbamy, to staniemy się obciążeniem dla naszych bliskich oraz społeczeństwa.

Następne kroki:

• Postaraj się częściej opuszczać trybuny i schodzić na arenę.

• Warto sięgać do historycznych źródeł, bo jest w nich dużo wartości. Minus jest taki, że z uwagi na archaiczny język i formę dość trudno jest przez nie przejść.

• Treść tego przemówienia pokazuje, że najważniejsze wartości są ponadczasowe i często po prostu się nie zmieniają.

Życie dla zaawansowanych

99% treści w Internecie jest dla początkujących. Dla tych, którzy dopiero ruszają z miejsca i zaczynają robić nowe rzeczy. I dobrze, bo dzięki temu naprawdę łatwiej jest zrobić pierwszy krok i zacząć coś od zera.

Ale co z tymi, którzy są już blisko mety albo ją przekroczyli? Co z osobami, które zrobiły już wszystkie podstawowe kroki i teraz szukają czegoś “dla zaawansowanych“? Albo nawet osiągnęły swoje cele i teraz stoją przed trudnym dylematem co dalej?

Zacząłem się nad tym zastanawiać, a że samemu mam trudność ze znalezieniem takich treści, to postanowiłem spróbować je stworzyć. I tak powstał pomysł na kilka artykułów, których motywem przewodnim będzie “Życie dla zaawansowanych“. Postanowiłem, że dołączę je do 52Notatki Sezon 4 w formie bonusu i że będą opublikowane tylko tam.

Skąd taki pomysł?

Z dwóch powodów:

Pierwszy jest taki, że chcę dać w książce dodatkową wartość dla tych z Was, którzy już mnie regularnie czytacie. Dzięki zamieszczeniu tych tekstów w Sezonie 4 dostaniecie coś, czego nie ma online. Pytanie tylko do Was, czy takie treści Was interesują (zaraz dokładnie opiszę każdy z artykułów).

Drugi powód: znam siebie na tyle, iż wiem, że inaczej nigdy bym nie napisał tych tekstów. Przez jakiś czas do monitora komputera stacjonarnego miałem przyklejony ten cytat Roberta Braulta: Od naszego celu nie powstrzymują nas przeszkody, tylko łatwa droga do mniejszego celu. To zdanie ma też zastosowanie do tworzenia treści, bo dużo łatwiej jest mi napisać tekst w stylu 25 pomysłów na misje poboczne, zwłaszcza że zrobię nim też znacznie większy zasięg.

O czym dokładnie tam piszę?

Jest to 5 niepowiązanych ze sobą artykułów, z których każdy jest długości standardowego wydania 52Notatki. Oto ich tytuły:

• 6 etapów, czyli przepis na moje życie

Niedawno skończyłem 42 lata i przy tej okazji postanowiłem spisać, jak widzę etapy, przez które przechodziłem, oraz jaki dalszy kierunek sobie wskazuję. Opowiadam o czasie przetrwania w życiu dorosłym jako dziecko z pokolenia zero i o trybie jazdy na tempomacie, w który potem wpadłem. Następnie opisuję zmiany, jakie obecnie wprowadzam i miejsce, do którego dążę w dłuższym horyzoncie. Opisuję, czego nauczyłem się na własnych błędach, co bym zmienił wiedząc to, co dziś i czym jest dla mnie “end game”. To najbardziej osobisty ze wszystkich tych tekstów.

• Nie umrę jak Sokrates, czyli obsceniczny Wally

Jeśli czytacie moje treści od dawna - tu czy w social mediach - to pewnie zauważyliście, że są tematy, które omijam szerokim łukiem. Traktuję je jak trędowate i wiem, że kontakt z nimi może się skończyć tylko problemami. Czasem nie jest to łatwe, bo one domagają się atencji i wywołują emocje. W tym artykule wyjaśniam skąd wzięła się u mnie taka logika, co dokładnie przez nią rozumiem oraz co mi ona daje (a raczej przed czym chroni).

• Zarządzanie skupieniem, czyli kluczowa umiejętność dorosłego człowieka

Uprzedzam, że tu nie chodzi o to, że ludzie dziś mają problem ze skupieniem, bo siedzą na Instagramie i TikToku. Tak jest, ale to nie byłaby treść do dodatku dla “zaawansowanych“. Ten artykuł jest szerszy niż sam jego tytuł. Opowiadam w nim, dlaczego dekadę temu nie kupiłem mieszkania we Wrocławiu, mimo że wiedziałem, które miejsce mi się podoba i miałem na nie pieniądze/zdolność kredytową. Oraz dlaczego nie zainwestowałem w akcje Google 3 lata temu, mimo że byłem pewien, że podrożeją (i tak się stało, wzrosły o 300%). Obawiam się, że część z Was ma podobne historie, dlatego opisuję tam 5 sposobów, jak ja sobie z tym radzę.

• Ponad pieniędzmi - nowe symbole statusu

Ten tekst jest najlżejszy ze wszystkich, ale zawiera bardzo praktyczne przesłanie. Symbole statusu, sukcesu i zamożności ulegają właśnie diametralnej zmianie, ale ciekawe jest to, że aby je osiągnąć, wcale nie potrzebujemy góry pieniędzy.

• Pułapka finansowej mierności

Tradycyjna ścieżka do zbudowania majątku coraz szybciej się zamyka. Przez ostatnie trzydzieści lat była szeroko otwarta i dostępna dla każdego Polaka. Dziś zasady gry się zmieniają i to na gorsze oraz trudniejsze. Mało osób to dostrzega, ale każdy może przygotować się na zmiany, które już się dzieją. Z góry uprzedzam, że ten artykuł czyta się niekomfortowo.

Wysyłka we wtorek, wszystkie inne bonusy już teraz

Wysyłka książek startuje we wtorek 28 kwietnia. Zakładam, że dotrą do Was jeszcze przed majówką. Ale zanim do Was trafią, to od razu możecie odebrać kilka bonusowych treści:

• Nagranie z sesji Pytań i Odpowiedzi, która odbyła się 2 dni temu. Przez dobrą godzinę odpowiadałem na Wasze pytania na temat mojego podejścia do inwestycji, sensownego zakupu samochodu, nieruchomości dla dzieci, mojego warsztatu tworzenia 52Notatek, treningów, zdrowia, ustalania celów, miejsca mojej przeprowadzki… Dużo różnych tematów i chyba każdy znajdzie tam coś dla siebie.

• Webinar: Pewny start w niepewną przyszłość. W jego trakcie postawiłem się w dwóch rolach: siebie samego teraz, czyli opowiadam, jak ja podchodzę do zmian technologicznych i społecznych, które mamy na horyzoncie. Oraz siebie samego, ale młodszego o 20 lat, czyli jakie decyzje bym podejmował, gdybym dopiero dziś startował w życie dorosłe, szukał pierwszej pracy czy miejsca do życia.

• Lista polecanych przeze mnie książek, czyli takich, na które warto wydać czas, pieniądze i postawić na półce w domu. Podzieliłem je na 5 kategorii: biografie i historia, biznes, rozwój, finanse i inwestycje oraz proza. W ciągu ostatnich miesięcy przybyło na niej kilkanaście nowych tytułów.

Myślę, że jest to wartościowa propozycja i sam taką bym kupił. Po szczegóły zapraszam tutaj:

52Notatki Sezon4

A tak prywatnie…

Moim ostatnim zadaniem w procesie wydawniczym jest pojechać do magazynu i sprawdzić wszystkie książki. Dodrukowałem też pozostałe sezony, więc spodziewam się kilku palet. Tradycyjnie pierwsze 1000 sztuk Sezonu 4 będzie ponumerowane zgodnie z kolejnością zamówień. Wszystko mam przećwiczone i jak to mówią Amerykanie: to nie jest moje pierwsze rodeo :)

Jednak tym razem, aby dostać się do magazynu, z którego jest wysyłka, to muszę dosłownie przejechać pół Polski, wiec szykuje się dwudniowa wyprawa. Mimo tego, że jak widzicie jest to czasochłonny proces, to nadal traktuję go jako przywilej autora - i chętnie z niego korzystam. Jeszcze raz dziękuję Wam za to, że kupujecie moje książki!

Po drodze pewnie wrzucę kilka relacji zza kulis na Instagram 52Notatki, więc jak jesteście ciekawi to zajrzyjcie :)

🤫

Test narzędzi AI do dyktowania

Internet jest zalany postami o tym, że jeśli nie używasz codziennie AI, to przegrałeś życie, zaraz stracisz pracę i rzuci Cię dziewczyna. Dlatego na wstępie uprzedzam - to NIE jest jeden z tych tekstów.

Dziś przychodzę podzielić się moimi doświadczeniami z użycia programów do dyktowania. Jeśli pamiętasz mój artykuł z lutego, w którym pisałem Co myślę o rewolucji AI i jak się na nią przygotowuję, to wiesz, że szukam nowych narzędzi, które pomogą mi w starych czynnościach. Zanim przejdziemy dalej najpierw muszę wyjaśnić czym jest…

Okno kontekstowe

ChatGPT lub Perplexity doskonale sprawdzają się jako internetowa wyszukiwarka. Czyli alternatywa dla Google, do którego już chyba wszyscy coraz rzadziej zaglądamy. Jednak wymagają od nas zupełnie innego podejścia do wyszukiwania. Musimy znacznie rozszerzyć nasze okno kontekstowe, czyli podać dużo więcej informacji niż to wcześniej robiliśmy.

Dla przykładu, w dawnych czasach (czyli w 2024 roku), gdy chciałem odwiedzić okoliczne zabytki, to wpisywałem w Google hasło: “Dolny Śląsk atrakcje“. Potem klikałem link po linku i sprawdzałem, co jest ciekawego. Teraz mogę dostać dużo lepszą odpowiedź od AI - ale muszę podać znacznie więcej informacji: ile mam czasu na zwiedzanie i dojazd, rodzaje atrakcji, których szukam, czy jestem sam czy z dzieckiem, czy mają być darmowe czy płatne etc. Bez tych danych zobaczę niewiele mniej przypadkową odpowiedź jak wcześniej z Google.

Innymi słowy, muszę zapełnić okno kontekstowe różnymi informacjami. Z uwagi na moje stare przyzwyczajenia, niechętnie wpisuję to wszystko ręcznie i ograniczam się do krótkich, hasłowych zdań, co daje średnie efekty. Mógłbym “rozmawiać“ z AI, ale słuchanie tego trwa za długo i wolę trzymać się tekstu.

I dlatego zacząłem korzystać z narzędzi AI do dyktowania. Teraz po prostu uruchamiam je na komputerze lub telefonie i na spokojnie opowiadam ze szczegółami czego szukam lub potrzebuję. Moim zdaniem tak jest dużo szybciej i wygodniej. I sprawdza się w wielu innych przypadkach, bo dyktowany tekst pojawia się tam, gdzie jest nasz kursor - w skrzynce mailowej, w notatniku czy przeglądarce internetowej.

Przetestowałem kilka aplikacji, ale finalnie używam Wispr Flow i AudioPen. Oto ich plusy, minusy i zastosowanie:

Wispr Flow

https://wisprflow.ai

To moje ulubione narzędzie do dyktowania i używam go od początku roku. Działa szybko, jest zaskakująco precyzyjne, a silnik AI dobrze sobie radzi w rozumieniu, nawet jeśli mówię cicho. Zapisuje dokładnie to, co powiem, bez istotnego przeredagowywania kontekstu - i o to mi chodzi. Automatycznie usuwane są tylko przerywniki i powtórzenia.

Wispr Flow ma wbudowane funkcje formatowania tekstu. Wie, że nowe zdania zaczynamy z wielkiej litery, wykrywa ich koniec i stawia tam kropkę, szuka miejsc na przecinki, dodaje wykrzykniki i znaki zapytania. Co więcej, aplikacja próbuje dostosować formatowanie do tego czy piszemy do kogoś mail, czy tylko notatkę dla siebie. Wnioskuje to z kontekstu naszych słów albo z programu, którego akurat używamy.

Praca z Wispr Flow jest bardzo łatwa i intuicyjna. Wystarczy kliknąć w miejsce, gdzie chcemy, aby pojawił się tekst, wcisnąć dedykowany klawisz na klawiaturze i mówić. Gdy go puścimy, to niemal natychmiast pojawi się tekst, który właśnie wypowiedzieliśmy. W przypadku aplikacji na Maca przyciskiem jest “fn”, ale można go zmienić na inny. Próbowałem używać tej aplikacji na iPhonie - da się, ale kompletnie mi to nie podeszło. Poza tym, jako szanujący się milenials, każdy ważny mail piszę z laptopa, a nie ze smartfona :)

Podoba mi się, że w Wispr Flow mogę dodawać własną pisownię słów. Dla przykładu, mam ustawione, że gdy powiem „pięćdziesiąt dwie notatki”, to dostaję zapis: “52Notatki”. Podobnie z moim nazwiskiem czy pisaniem zaimków osobowych z dużych liter. Można też tworzyć zespoły, dzięki którym inne osoby będą mieć te same reguły pisowni. Wispr Flow ma też kilka ciekawych funkcji w stylu automatyczne wypełnianie danych, ale ja z nich jeszcze nie korzystam.

Minusy?

Działa tylko, gdy jesteśmy online. To najpoważniejszy minus, pozostałe są mało istotne. Czasami program się zacina i potrzebuje kilkunastu sekund, aby przetworzyć mowę. Zdarzają się też sytuacje, w których się myli i zapisuje zupełnie inne słowa niż powiedziałem. Dlatego zawsze czytam drugi raz to, co przedyktowałem oraz samemu poprawiam formatowanie. I generalnie nagrywam krótkimi seriami po 20-30 sekund.

Cena

Ja korzystam z Wispr Flow w wersji Flow Pro, która kosztuje mnie 24 zł miesięcznie. Każdy dostaje ją na start za darmo na 14 dni i to bez podawania danych karty kredytowej, co staje się rzadkością w Internecie. Dlatego zachęcam, aby po prostu przetestować ją samemu.

AudioPen

https://www.audiopen.ai

Z tego narzędzia korzystam zupełnie inaczej, bo to osobna aplikacja mobilna (iOS/Android), która nagrywa notatki głosowe i przekształca je w tekst. Co ważne - mocno edytuje to, co mówię, usuwa pomyłki, powtórzenia, nadaje im zwięzły kontekst. Jeśli moja wypowiedź będzie dłuższa (kilka minut), to AudioPen napisze coś w stylu podsumowania z tego, co usłyszy.

Używam jej do szybkiego zbierania pomysłów, gdy jestem poza domem. Przykładowo, spaceruję z psem, słucham podcastu i dowiaduje się czegoś, co chciałbym zapamiętać. To może być tytuł książki, którą chciałbym przeczytać, jakiś ciekawy cytat albo pomysł, który mi akurat przyjdzie do głowy. Znam już siebie na tyle dobrze, że wiem, iż na pewno to zapomnę, jeśli nie zapiszę, ale nie za bardzo mam jak się zatrzymać i klikać notatkę na telefonie. I wtedy uruchamiam AudioPen i z marszu wygodnie sobie dyktuję. A potem, gdy już jestem w domu, to na spokojnie sortuję te notatki, bo aplikacja synchronizuje się między urządzeniami.

AudioPen można traktować jako oddzielną aplikację do szybkich notatek, ale trzeba pamiętać, żeby je stamtąd wyciągać i żeby jej nimi nie zapchać. Bo jak tam się zbierze 100 notatek, do których kiedyś na pewno wrócimy (akurat!), to niewiele na niej zyskamy. Dlatego ja celowo używam wersji darmowej, która ma pojemność tylko 10 notatek. W ten sposób zmusza mnie, żeby być na bieżąco i kasować te stare.

Minusy?

Ingerencja AudioPen w to, co mówię może być zbyt duża. Program pozwala nawet ustawić, żeby tekst był pisany w stylu jakiejś konkretnej znanej osoby. Ja nie szukam takich funkcji i nie potrzebuję się do kogoś upodabniać. Więc zbyt daleko idące edycje są dla mnie wadą. Drugi minus, to że AudioPen próbuje zrobić się aplikacją do zarządzania notatkami, z folderami, regułami i integracjami. Ponownie - ja tego nie potrzebuję, chcę po prostu szybko robić transkrypcje notatek głosowych i mieć je edytowane w podstawowy sposób. Trzeci minus, chyba najpoważniejszy, jest taki, że twórca AudioPen często zmienia ofertę. Podnosi ceny, zmienia zakres konta darmowego, wprowadza nowe ograniczenia. To nie wróży za dobrze na przyszłość, dlatego AudioPen nigdy nie będzie moją główną aplikacją do notatek.

Cena

AudioPen kosztuje prawie 30 zł za miesiąc ($8,25). Moim zdaniem to dużo, jak na prostą aplikację do transkrypcji notatek. Nie przejmuję się tym zbytnio, bo tak jak pisałem wyżej, używam wersji darmowej, która ma kilka ograniczeń, które mi nie przeszkadzają. Oprócz limitu zapisanych notatek jest nim też ich długość - do 2 minut (wersja płatna to 15 minut). Możliwe, że AudioPen będzie szedł w kierunku funkcji podobnych do Wispr Flow, ale jeszcze mu do niego daleko.

Co innego testowałem?

• Superwhisper: mocna konkurencja w stosunku do Wispr Flow. Ma więcej funkcji, ustawień, personalizacji, działa offline, daje większą kontrolę, a przy tym kosztuje podobne pieniądze. Dlaczego więc jej nie wybrałem? Bo Superwhisper jest przeładowany funkcjami, których ja nie używam, przez co jest bardziej skomplikowany w codziennym użyciu.

• MacWhisper: to przede wszystkim narzędzie do lokalnej transkrypcji plików audio i wideo na Macu, choć ma też funkcje dyktowania na żywo. Gdybym potrzebował obsługi podcastów z rozpoznaniem rozmówcy albo długich plików, to sięgnąłbym po niego. Plusem jest to, że działa offline, ale jest dostępny tylko na Maca.

• Spokenly: darmowy, ale ponownie tylko ma Maca. Ma mniej funkcji i nie jest tak intuicyjny jak Wispr Flow.

• Pisanie głosowe w GoogleDocs - ta funkcja znajduje się w zakładce Narzędzia/Pisanie głosowe. Stanowczo odradzam, bo działa równie topornie co Internet Explorer w 2010 roku. A co gorsza można jej używać tylko wewnątrz GoogleDocs.

5 ważnych wniosków na koniec

Po paru miesiącach codziennego używania aplikacji do dyktowania myślę, że:

1. Jest kwestią czasu zanim każdy z nas będzie z nich korzystał, bo w wielu przypadkach dyktowanie jest o niebo wygodniejsze niż klikanie na klawiaturze. Już sam fakt, że tekst jest pisany bez żadnych literówek, które mozolnie trzeba poprawiać, oszczędza sporo zachodu. Co więcej, nie musimy w tym czasie patrzeć w ekran, co przydaje się, gdy jesteśmy w ruchu.

2. Jednak w przypadku pracy kreatywnej lub trudnych tematów, tradycyjne pisanie na klawiaturze pozostaje niezastąpione. Przelewanie myśli na papier/ekran, to skomplikowany i czasochłonny proces. Ja nadal piszę ręcznie 52Notatki, próbowałem je dyktować, ale mi to nie idzie 🤷‍♂️

3. Prywatność i bezpieczeństwo stoi pod dużym znakiem zapytania. Ja z góry zakładam, że wszystko, co podyktuję, kiedyś wycieknie do Internetu. Albo legalnie zostanie komuś sprzedane, bo jest taki zapis na 739 stronie regulaminu, który każdy akceptuje bez czytania. Więc pilnuję się, aby to nie były żadne dane wrażliwe czy osobiste.

4. Każdy z tych programów ma istotną wadę - jest produktem na abonament. W dowolnej chwili może zostać celowo popsuty, aby stworzyć wersję premium, a cennik może wzrosnąć. Dlatego nie przywiązywałbym się mocno do jednej wybranej aplikacji. Zwłaszcza że każda z nich oferuje mniej-więcej tę samą usługę, tylko w innym opakowaniu.

5. Bardzo bym chciał, aby dyktowanie było dostępne po prostu z poziomu systemu operacyjnego, a nie za pośrednictwem trzecich firm, które po drodze przepuszczają mój tekst przez inne modele AI. I myślę, że w przyszłości Apple czy Microsoft dostarczą takie rozwiązania systemowe.

(Nie wiem czy muszę to pisać, ale wszystkie przedstawione tu opinie są moje własne, nikt mi nie zapłacił ani w żaden sposób na tym nie zarabiam. Podane przeze mnie linki NIE są referencyjne, choć wiem, że wiele programów je ma).

Następne kroki:

• Spróbuj przez kilka dni dyktowania zamiast pisania. To szczególnie dobrze sprawdza się, gdy masz do napisania tekst, który dużo szybciej jesteś w stanie powiedzieć.

• Trwa wyścig pomiędzy aplikacjami do dyktowania, więc niemal każda rozdaje darmowe okresy próbne. Warto z tego skorzystać, bo pewnie niebawem to się skończy.

• Wszyscy wiemy, że nie pyta się fryzjera czy pora ścinać włosy bo zawsze przytaknie. Dlatego nie ma się co dziwić, że największymi zwolennikami narzędzi AI są ich twórcy. Nie daj się złapać na FOMO, które rozpylają, lepiej wypracować własne zdanie na ten temat. Ja swoje opisałem tutaj:

Pułapka na ludzi inteligentnych

Jedna z najgorszych pułapek w życiu, to być wystarczająco inteligentnym, by dostrzegać problem, ale nie na tyle odważnym, aby go rozwiązać. Potrafić przeanalizować wszystko pod każdym kątem, aż do osiągnięcia paraliżu decyzyjnego.

Inteligentni ludzie są wybitnie dobrzy w znajdowaniu powodów, żeby czegoś nie robić. Dostrzegają wszystkie konsekwencje i skrajne przypadki. Wiedzą z góry co może pójść nie tak, albo który krok będzie najtrudniejszy. Analizują wszystkie niuanse, różne scenariusze i patrzą na każdy problem z kilku perspektyw.

Takie podejście brzmi rozsądnie, a nawet ambitnie. Ale jeśli nie idzie za nim działanie, to jest szkodliwe i bezużyteczne. Dlatego wielu błyskotliwych ludzi ma trudności z podstawowymi życiowymi zadaniami i rolami, które dla osób z ich inteligencją powinny być łatwe. Specjalizują się w myśleniu, zamiast w robieniu.

Warto się pilnować, aby nie wpaść w tę pułapkę. Najprostszy sposób, żeby się przed nią uchronić, to zwracać większą uwagę na to, czy za naszymi analizami idzie też działanie. Bo jeśli za każdym razem prowadzą nas tylko do braku decyzji (lub jej odkładania), to co nam z tej naszej inteligencji?

(ten tekst napisałem dla siebie, ale może komuś też się przyda)

Przypominam o sesji pytań i odpowiedzi

Już w ten czwartek 23 kwietnia o 20:00 widzimy się na sesji pytań i odpowiedzi. Mail ze szczegółami i linkiem do ankiety wyślę na początku tygodnia. Zakładam, że dostanę dużo pytań, więc w pierwszej kolejności będę odpowiadał na te najtrudniejsze i najciekawsze :)

Sesja Q&A jest jednym z bonusów, jakie dodaje do zakupu 52Notatki Sezon 4. To moja forma podziękowania dla tych z Was, którzy w ten sposób doceniają moje treści. Bardzo się cieszę, że tak wiele osób chce mieć 52Notatki w formie książki lub ebooka. A po szczegóły zapraszam tutaj:

52Notatki Sezon 4

A tak prywatnie…

Mój newsletter pisałem już w różnych miejscach na świecie, ale chyba nigdy w pociągu. A to wydanie powstało w Intercity relacji Jelenia Góra-Warszawa. Po drodze doszedłem do wniosku, że koleje są znacznie lepsze niż samoloty. Oto kilka przewag pociągów:

• Nie muszę dopłacać za to, żeby móc siedzieć obok mojej rodziny.

• Pierwsza klasa nie kosztuje tyle, co nowy Rolex.

• Nie muszę być 2 godziny wcześniej na dworcu i nikt mnie tam nie traktuje jak potencjalnego przestępcę, bo wziąłem szampon do bagażu podręcznego.

• Widzę okno, nawet jeśli nie siedzę przy oknie.

(myślałem, że będę miał 3-4 przykłady, a jest ich coraz więcej)

• Mogę przyjść dosłownie minutę wcześniej, a i tak mnie wpuszczą. Ba! Mogę nawet wsiąść bez biletu i kupić go trochę drożej na miejscu. W samolotach takich cudów nie mają :)

• Nie ma dramy z wymiarami i wagą walizki.

• Można podróżować anonimowo, jeśli się kupi papierowy bilet na stacji.

• I nie boję się, że umrę, gdy pociąg dojeżdża do stacji (po ostatnich turbulencjach przy lądowaniu na Maderze mam teraz stracha :) )

Minusy kolei? Oczywiście oprócz notorycznych opóźnień? Ponoć brak stałego Internetu, choć mi to nie przeszkadza. Można wcześniej pobrać sobie film, wziąć książkę albo uporządkować zdjęcia w telefonie. Naprawdę nie widzę potrzeby, aby być online w każdej sekundzie życia.

Post Scriptum: Ostatnio przybywa tu wiele nowych Czytelniczek i Czytelników - witam! Zachęcam do zajrzenia w archiwalne wydania, gdzie jest dużo treści, które jeszcze długo będą aktualne. I od razu zdradzę Wam sekret, że mój newsletter nie kończy się w tym miejscu. Ma jeszcze “cichą sekcję“, którą widać tylko w wersji mailowej. Więc jeśli nie chcesz, aby za tydzień też Ci umknęła, to zachęcam do zapisów:

🤫

Misje poboczne, czyli 25 sposobów na to, jak mieć ciekawsze życie

Jeśli potrzebujesz wakacji, aby móc cieszyć się swoim życiem, to coś poszło nie tak. Praca od weekendu do weekendu, wyczekiwanie na majówkę i inne dłuższe wolne to doskonały sposób na to, aby zmarnować sobie najlepsze lata życia. Zanim powiem do czego to prowadzi, jak temu zaradzić oraz dlaczego kwiecień jest idealnym momentem, aby coś z tym zrobić, najpierw przyjdę z gotowym rozwiązaniem. Nazywam je “życiowymi misjami pobocznymi”.

Oto 25 propozycji, które sprawdziły się w moim przypadku:

1. Wstań 30 minut wcześniej niż musisz. Zrób sobie kawę i usiądź przy oknie. Złap dystans do dnia, który jest przed Tobą i pewność, że to Ty masz kontrolę nad swoim czasem - a nie tylko robisz to, co wymagają od Ciebie inni. Powstrzymaj się przed tym, aby próbować użyć tych 30 minut na coś produktywnego. Ale jeśli przyjdzie Ci do głowy coś wartego zapamiętania, to koniecznie to zapisz.

2. Sprawdź, czy świat naprawdę się zawali, jeśli przez najbliższy weekend odetniesz się od wiadomości z Internetu i telewizora. Zarówno od tych z wielkiej polityki, jak i wybryków lokalnych celebrytów. Po takim weekendowym detoksie zapytaj kogoś, kto zawsze jest na bieżąco, co się wydarzyło i oceń sam, czy warto było to śledzić.

3. Potraktuj zachód słońca jak obowiązkowe wydarzenie. Jest kwiecień, więc złota godzina wypada już między 19 a 20. Cokolwiek robisz w tym czasie, może to poczekać przez te 20 minut. Ja wychodzę wtedy na spacer z psem i staram się znaleźć miejsce, w którym bloki nie zasłaniają mi słońca. Zachód najlepiej wygląda w górach i nad morzem, ale w mieście też potrafi być piękny.

4. Jeśli masz w zwyczaju słuchać radia, to spróbuj przestawić się na stację z innego kraju. Bardzo ułatwia to aplikacja Radio Garden, w której można wybrać niemal dowolny kraj na świecie i puścić sobie muzykę, która teraz jest grana w Hong Kongu, Rzymie, Sydney albo Buenos Aires. Kto powiedział, że masz słuchać całe życie tylko stacji z jednego kraju? :)

5. Pojedź gdzieś w weekend (albo nocą) autem bez żadnego celu. Ja, gdy akurat jestem w Warszawie, to lubię podjechać wczesnym rankiem na Stare Miasto lub Powiśle. Te zatłoczone ulice w weekendy rano stoją puste i nabierają zupełnie innego wyglądu. Mi też się nigdzie nie spieszy i mogę po prostu jechać, zatrzymując się w jakimś Nero na kawę (zazwyczaj tylko oni są otwarci o 7 rano).

6. Zbuduj coś własnymi rękami w realnym (nie w wirtualnym) świecie. Szczególnie jeśli tak jak ja, masz pracę biurową i nie robisz za wiele fizycznych rzeczy. Od dawna polecam Gundamy, czyli plastikowe roboty, które składa się bez kleju, ale trzeba je wyciąć z ramki. Moim zdaniem daje to więcej frajdy i satysfakcji niż LEGO, które nie dość, że drożeje szybciej niż diesel na stacjach, to po jakimś czasie po prostu robi się nudne.

7. Odwiedź samemu muzeum, do którego masz najbliżej. Gdy będziesz na miejscu, to postaraj się naprawdę zainteresować eksponatami i zadać kilka pytań komuś z obsługi. To dobry sprawdzian czy jesteśmy w stanie sami z siebie wykrzesać zainteresowanie czymś, czego nikt nam z góry nie polecił ani nie rekomendował.

8. Pójdź do nieznanej Ci restauracji bez czytania opinii innych ludzi w Google i zamów coś, czego nigdy dotąd nie jadłeś. Poznawanie i nabywanie nowych smaków to umiejętność, którą tracimy z wiekiem.

9. Napraw w ten weekend jedną rzecz w swoim domu. Wiesz dobrze którą - tę, co Cię irytuje od pół roku albo tę, o której żona Ci już 3x przypominała. Skrzypiąca klamka od drzwi balkonowych, odklejona listwa przypodłogowa albo ramki na obrazy, które od dawna czekają na powieszenie.

10. Zamiast nowości z Netflixa, to tym razem obejrzyj jakiś starszy film ze szczytu rankingu IMDB wszech czasów. Nawet jeśli go już kiedyś widziałeś, to bez znaczenia, bo wtedy byłeś innym człowiekiem. W TOP10 jest tam m.in. “Pulp Fiction”, “Skazani na Shawshank”, “Ojciec Chrzestny”, “Mroczny Rycerz” i “Władca Pierścieni”. I koniecznie bez patrzenia w międzyczasie w telefon!

11. Jeśli jeździsz w dłuższe trasy autem, to spróbuj w trakcie posłuchać jednego całego albumu. Gatunek muzyczny dowolny jaki lubisz, chodzi o to, aby wysłuchać całości, jaką ułożył artysta, a nie składanki wymyślonej przez kaprysy algorytmu.

12. Przejrzyj swoje stare notatki - te, które masz w aplikacji na telefonie lub laptopie lub dawne wpisy w dzienniku, jeśli go prowadzisz (zachęcam!). Im starsze, tym lepsze, tak abyś mógł na chwilę spotkać się ze swoim “młodszym ja” i sprawdzić, czym się wtedy interesował, martwił lub ekscytował.

13. Jeśli masz przed sobą wolny weekend, to spróbuj go wcześniej szczegółowo zaplanować. Spisz każdą aktywność, którą chcesz robić, dosłownie godzina po godzinie. To nie muszą być wybitnie ekscytujące rzeczy, wystarczy, aby na niej znalazło się to, co w ciągu tygodnia chciałeś robić w weekend. A gdy już nadejdzie ten dzień, to trzymaj się swojego planu i rób jak najmniej odstępstw. To ćwiczenie daje dobre efekty u tych osób, którym wolne dni mijają szybko i bezczynnie.

14. Raz w tygodniu wybierz inną trasę do pracy, na uczelnię lub w miejsce, które odwiedzasz regularnie. Wprawdzie cel będzie ten sam, ale Twój mózg, który ze znudzenia jest w tym czasie uśpiony, dostanie zastrzyk nowości.

15. Jeśli pogoda Ci na to pozwoli, to poczytaj książkę na zewnątrz. Kwadrans wystarczy, a tytuł nie ma większego znaczenia - to znowu chodzi o drobną zmianę oraz poczucie większej kontroli nad swoim czasem. Dobry efekt daje też…

16. … samodzielne wyjście do kawiarni i nierobienie niczego w tym czasie. Żadnego laptopa, smartfona czy rozmów przez telefon. Jeśli jesteś w stanie wytrzymać tak 30 minut, bez poczucia rosnącego dyskomfortu, to będę pełny uznania :)

17. Przearanżuj jedno miejsce w swoim domu. Przestaw stół w jadalni, obróć kanapę, fotel do czytania albo ustaw lampy pod innym kątem. Nie chodzi o remont ani nic, co będzie wymagało dnia spędzonego w Ikei, ale o prostą zmianę przestrzeni, w której spędzasz dużo czasu.

18. Podejdź do Empiku, wejdź na dział magazyny i czasopisma i kup jakiś egzemplarz z branży, o której nie masz żadnego pojęcia. To może być magazyn dla fanów caravaningu, łowienia ryb albo klasycznych samochodów. Poczytaj o rzeczach, jakimi ekscytują się ludzie żyjący w innej bańce niż Ty.

Powyższe przykłady to jednorazowe działania, które szybko dają efekty. Ale są też misje poboczne, które nagrodzą nas tylko wtedy, gdy będziemy je powtarzać przez kilkanaście dni. Im dłużej, tym lepiej, ale celujmy w około miesiąc - oto one:

19. Załóż mały ogród na balkonie i posadź jakieś jednoroczne kwiaty. Albo wyhoduj w kuchni kilka podstawowych ziół, typu bazylia czy mięta. Chodzi o to, aby przejść cały proces od zasadzenia rośliny po jej stopniowe wyrośnięcie. A na końcu móc się cieszyć ich widokiem lub walorami smakowymi.

20. Poćwicz swoje pismo odręczne. W Internecie znajdziesz sporo zeszytów do kaligrafii dla dorosłych lub uczących pisma ozdobnego. Ciekawym pomysłem jest też nauka znaków z innego alfabetu, jak japoński czy tajski. Celem jest tu nowa codzienna rutyna, spędzanie czasu z dala od ekranu i ponownie coś nowego dla mózgu.

21. Uruchom w Internecie swój newsletter lub blog. Publikuj po jednym wpisie przez najbliższe 4 weekendy. Pisz tylko o tym, co Cię interesuje i traktuj go tak, jakbyś miał być jedyną osobą na świecie, która kiedykolwiek przeczyta te słowa. Nie daj się spowolnić takimi drobnostkami jak nazwa, logo czy Twój pseudonim, chodzi o to, aby wystartować jak najszybciej. W tym artykule opisuję, jak to zrobić.

22. Naucz się gotować jedno nowe danie. To może być coś, co zawsze Ci smakowało w restauracji, ale nie wiedziałeś, jak to zrobić. Albo przepis z dzieciństwa, którego smak dobrze znasz, ale dotąd przyrządzał go ktoś inny.

23. Ćwicz przez miesiąc jedną małą partię mięśni. To może być np. przedramię przy użyciu zwykłego silikonowego kółka oporowego z Decathlona. Albo popracuj nad rozciąganiem w wybranej pozycji. Dzięki tej nowej codziennej aktywności powinieneś już po miesiącu mieć odczuwalne wyniki.

24. Przejdź demo gry Factorio. To kosmiczna strategia, która doskonale uczy, dlaczego planowanie wieloetapowych procesów jest takie trudne i jak ważne jest unikanie długu technologicznego. Darmowa wersja z mini-kampanią wystarczy na kilka wieczorów i uruchomisz ją nawet na słabszym komputerze. Polecam zwłaszcza tym, którzy z góry gardzą prostymi misjami pobocznymi w stylu kaligrafia czy zachód słońca :)

25. Przez najbliższe 30 dni rób po jednym zdjęciu tego samego miejsca, które w tym czasie będzie się stopniowo zmieniać. To może być pobliski skwer, który budzi się do życia po zimie. Okoliczny plac budowy, który mijasz codziennie w drodze do pracy. Albo widok z okna na ruchliwą ulicę. To prawdopodobnie najprostsza rzecz ze wszystkich na mojej liście, bo dosłownie wymaga kilku sekund dziennie - ale za to potrzebuje 30-dniowej konsekwencji.

Czemu służą “misje poboczne”?

Kluczowa jest tu obserwacja swoich własnych reakcji. Wykonując te ćwiczenia szybko dowiesz się sam o sobie:

• Czy potrafisz cieszyć się, a nawet ekscytować, rzeczami, które są drobne i nowe? Bo umówmy się, wyhodowanie kwiatów na balkonie czy przejście jakiejś gry nie jest przełomowym sukcesem - ALE powinno dać Ci odczuwalny zastrzyk dopaminy i satysfakcji.

• Czy potrafisz aktywnie kontrolować co robisz ze swoim wolnym czasem? Czy jedynie wykorzystujesz go na odpoczynek między pracą i tzw. “odmóżdżanie się” (nie cierpię tego terminu) z telefonem w ręku.

• Jaki masz stosunek do nowych rzeczy - czy jesteś na nie otwarty? Czy z góry zakładasz efekty i rezultaty, nawet jeśli nigdy nie miałeś z nimi do czynienia?

Natomiast jeśli już na wstępie żaden z podanych przeze mnie 25 przykładów Ci nie odpowiada, to masz jasny sygnał, że coś jest nie w porządku. Możliwe, że niebezpiecznie zbliżasz się do progu wypalenia zawodowego i nic nowego Cię nie ekscytuje. Zwłaszcza, gdy wiąże się to z choć z minimalnym wysiłkiem z Twojej strony.

Jeśli do tego masz takie objawy jak nieustanne zmęczenie, nawet pomimo 8h snu, napady lęku bez wyraźnego powodu, ciągła ochota na słodkie lub słone jedzenie i łatwo wpadasz w stany przygnębienia, zniechęcenia czy apatii, to warto sięgnąć po pomoc lekarza specjalisty. Dużo się mówi o formie fizycznej, ale o zdrowie psychiczne też należy zadbać. Zwłaszcza że tak jak niedawno pisałem, od pewnego momentu jakość naszego życia zależy głównie od jakości naszego myślenia.

Drugie dno

Zaproponowane przeze mnie ćwiczenia mają też drugie dno i ukrytą funkcję. Zauważ, że wszystkie moje przykłady są darmowe lub niskokosztowe oraz można je robić praktycznie z każdego miejsca. Celowo je tak wybrałem, aby cała linia oporu była oparta o naszą sprawczość i siłę woli. Jeśli za każdym razem czujesz po swojej stronie opór, to bardzo możliwe, że potrzebujesz więcej pracy nad samym sobą.

Dodatkową funkcją misji pobocznych jest pomoc w znalezieniu sobie nowego celu w życiu. Może to nastąpić w drodze przypadku, bo istnieje szansa, że któraś z tych czynności rozwinie nas na tyle, że potraktujemy ją jako główną misję, a nie tylko poboczną. I ja jestem tego przykładem, bo przecież 52Notatki miały być tylko projektem weekendowym, który miał trwać jeden rok. A dzisiejsze wydanie ma numer 222 i dotrze do ponad 25 tysięcy osób. I co więcej, ten projekt otworzył mi drogę do wielu nowych miejsce, które wcześniej były dla mnie nieosiągalne. Naprawdę warto próbować życiowych misji pobocznych.

Następne kroki:

• Potraktuj kwiecień jako miesiąc eksperymentów. Jest już trochę za późno na noworoczne postanowienia, więc może zamiast tego lepiej zrobić coś zupełnie nowego i niezobowiązującego?

• Jeśli wystartujesz z którąś z misji pobocznych, to koniecznie daj mi znać mailem, jakie efekty u Ciebie przyniosła. Bardzo jestem ciekaw, a w zamian podzielę się swoimi doświadczeniami :)

A tak prywatnie…

Kwiecień to mój miesiąc buforowy. Stali Czytelnicy wiedzą, że dzielę rok na 3 okresy po 100 dni. A pierwsze 100 dni tego roku minęło 10 kwietnia, stąd dla mnie ten miesiąc ma funkcję buforu. Z jednej strony mogę go wykorzystać, aby nadrobić zaległości, jeśli moje plany na pierwsze 100 dni roku się przeciągnęły. Z drugiej to dobry czas, żeby złapać oddech i dystans przed kolejną setką dni, której liczenie zacznę po majówce.

Dodatkowo bardzo lubię kwiecień za to, że zaczyna już być zielono i kwieciście, a dni po zmianie czasu wydają się być coraz dłuższe. W powietrzu czuć obietnicę lata, które już powoli widać na horyzoncie.

Post scriptum: Przy okazji pierwszych i ostatnich 100 dni roku wykonuję jedno proste ćwiczenie, które wymaga ode mnie odpowiedzi na 3 pytania. Tutaj znajdziesz ich treść. Warto sobie na nie odpowiedzieć, a ja dodatkowo wracam do tego, co napisałem poprzednio i sprawdzam, co się zmieniło.

Post post scriptum: Nadal trwa przedsprzedaż 52Notatki Sezon 4. Zapraszam na dedykowaną stronę, na której opowiadam o bonusach i innych powodach, dla których warto:

52Notatki Sezon 4

Od początku istnienia tego newslettera (to już ponad 4 lata!), na koniec każdego kwartału, robię przerwę w publikacji nowych artykułów. Dzięki temu mogę wyhamować tempo pisania, złapać dystans i lepiej zaplanować tematy na kolejne wydania. A Wy możecie na spokojnie wrócić do archiwalnych tekstów.

Nazywam to kwartalnym przystankiem i choć zawsze mnie korci, aby odejść od tej zasady, bo mam dużo tematów do napisania, to myślę, że jednak warto się jej trzymać.

W pierwszym kwartale 2026…

W minionych 3 miesiącach opublikowałem 13 wydań. Każde jest warte lektury, ale te 5 jest moim zdaniem szczególnie ważne:

• Jak stworzyć newsletter lepszy od mojego oraz Substack: wszystko co potrzebujesz wiedzieć, aby czytać i tworzyć najlepsze treści w tych dwóch wydaniach opisuję wszystko co wiem na temat tworzenia treści w Internecie. Gdybym sam kilka lat temu mógł coś takiego przeczytać, to na pewno szybciej bym wystartował z własnym newsletterem.

• Dlaczego zostałem optymistą - pesymiści to zazwyczaj osoby ograniczone intelektualnie, które nie potrafią myśleć szeroko ani kreatywnie. Znajdują problem na każde rozwiązanie i są bardzo dobre w powielaniu cudzych obaw - ale słabe w znajdowaniu na nie rozwiązań. Często niewiele wiedzą o świecie i nie znają historii ludzkości. Bycie pesymistą to najgorszy życiowy wybór, który zmusza do grania przeciwko sobie i ograniczania własnego potencjału. Współczuję pesymistom - ale staram się nie wchodzić z nimi w żadne interakcje. W tym wydaniu opisuję, dlaczego to takie ważne.

• Negocjacja rzeczywistości, czyli jak zmienić świat - 99% informacji, które odbiera nasze ciało nie dociera do naszej świadomości. Każdy z nas żyje w dosłownie innej rzeczywistości, a jakość naszego dnia w dużej mierze zależy od jakości naszych myśli. Ten artykuł będzie wstępem do serii wydań na ten temat, bo ostatnio poświęcam mu dużo czasu.

• Co myślę o rewolucji AI i jak się na nią przygotowuję - to dla mnie ważny tekst, bo jest moim drogowskazem na najbliższe kilka lat. Piszę w nim, gdzie zmieniłem ostatnio zdanie i co zamierzam robić w kolejnych krokach.

52Notatki Sezon 4 - postęp prac

Już tradycyjnie, jak co roku w marcu, wystartowałem z przedsprzedażą kolejnego sezonu 52Notatki. Treść książki jest już ukończona i czeka na skład po finalnej korekcie. Myślę, że zaraz po świętach będę miał już gotowy plik, który trafi do drukarni. Później to już kwestia dwóch tygodni, zanim książki będą gotowe, a ja będę mógł je Wam rozesłać.

Przypominam, że w międzyczasie stopniowo wypuszczam bonusy. Na start każdy dostaje ode mnie listę najlepszych książek, jakie przeczytałem w minionych latach, wraz z krótkim uzasadnieniem każdego tytułu. Natomiast kilka dni temu odbył się webinar, w którym opowiadałem o kilku scenariuszach, które ja bym dziś realizował, gdybym musiał podjąć ważną decyzję zawodową lub życiową (co w zasadzie ma miejsce).

Moim zdaniem mamy teraz wąskie okno, w którym z jednej strony otworzyło się wiele nowych możliwości, głównie za sprawą rozwoju AI oraz bardzo dobrych czasów, w jakich przyszło nam żyć. A z drugiej strony te drzwi nie będą długo otwarte, bo zmiany jakie zaczęły się w gospodarce, poprzestawiają wiele rzeczy na rynku pracy. Jeśli nie mieliście okazji wysłuchać tego webinaru w dniu premiery, to zachęcam, aby zobaczyć nagranie (link rozsyłam mailem zaraz po zakupie książki).

Pozostałe bonusy, jak i wszystkie szczegóły na temat Sezonu 4 znajdują się tutaj:

52Notatki Sezon 4

Najciekawsze filmy i seriale jakie ostatnio widziałem

Na koniec mam dla Was garść poleceń kilku ciekawych rzeczy, które ostatnio widziałem na małym i dużym ekranie:

Marty Supreme - film kinowy

Ależ mnie ten film zaskoczył! Poczułem się jak dziecko, które otwiera pudełko pełne zielonych lodów pistacjowych, ładuje je na łyżkę i gdy jest już za późno, to orientuje się, że to było wasabi :)

Poważnie - trailer jest zrobiony jak typowa ckliwa historia bohatera, w którego nikt nie wierzy, ale on wszystkich pokona i wygra. Nie tym razem. Początkowo pewność siebie głównego bohatera wydaje się godna pozazdroszczenia, ale z czasem staje się destrukcyjna dla wszystkich wokół i jego samego. Im dłużej oglądałem ten film, to tym bardziej chciałem, aby on przegrał, bo naprawdę mu się to należało. To rzadkie uczucie i w ogóle miałem wrażenie, że oglądam film nakręcony w latach 90., a nie współczesne miałkie kino.

W głębi manosfery - dokument Neflix

Przestańmy robić głupich ludzi sławnymi - to jest mój najważniejszy wniosek po obejrzeniu tego dokumentu. Opowiada on o kilku facetach, którzy zbierają ogromne zasięgi na głoszeniu idiotycznych poglądów, które urągają ludzkiej logice. Forsują tezy, że żyjemy w matrixie, że światem sterują tajne organizacje, że kobietom trzeba odebrać prawo głosu w wyborach i że monogamia jest dla cieniasów, bo “prawdziwy facet” to ma dziewczyn na pęczki. Generalnie wciskają swoim fanom każdą bzdurę, która przyjdzie im do głowy, byleby tylko ściągnąć do siebie ruch (i wszyscy chodzą w obcisłych ubraniach jak po młodszym rodzeństwie).

I niestety to działa - tworzenie przez nich absurdalnych kontrowersji daje im duże zasięgi. Monetyzują je na wiele różnych sposobów. Przykładowo jeden z nich ma grupę na Telegramie liczącą pół miliona osób (!), w której promuje konta na platformach inwestycyjnych i rzekomo pokazuje jak zarabiać. Jak łatwo się domyślić, jego kliencie są tam goleni do zera, a jedynym, który na tym zarabia, jest broker i on sam za pośrednictwo.

Myślę, że warto obejrzeć ten dokument, zwłaszcza jeśli ma się dzieci w wieku nastoletnim i starszym. Dzięki temu można lepiej poznać nowe zagrożenia, jakie panoszą się po Internecie.

Ołowiane dzieci - polski miniserial Netflix

Pamiętacie, jak po powrocie z Tajlandii pisałem, że zużyłem już 99% mojego szczęścia? Bo urodziłem się w Polsce, a nie w którymś z krajów trzeciego świata? Ten serial Netflixa przypomniał mi, że gdybym urodził się w tym samym miejscu, ale raptem 20 lat wcześniej, to miałbym o niebo cięższe życie. Musiałbym żyć w szarym PRLu pod butem sowieckiego systemu, któremu trzeba było przyklaskiwać - nawet jeśli oznaczało to trucie własnych dzieci. Tym bardziej trzeba docenić, że dziś możemy swobodnie podróżować po świecie, dowolnie zmieniać pracę i miejsce zamieszkania, czyli robić wszystko to, co powojenne pokolenia miały zakazane.

Jedno tylko się nie zmieniło - władza w pierwszej kolejności zawsze służy sama sobie i dba przede wszystkim o własne interesy. Jej hipokryzja nie ma granic, dosłownie i w przenośni.

Znajomi i sąsiedzi - serial od Apple TV

Po pierwszych dwóch odcinkach myślałem, że to będzie serial o bogatym, narcystycznym dupku - ale mile się zaskoczyłem. Tym razem to faktycznie były lody pistacjowe :) Nie pomyliłem się co do bohatera, ale z czasem zacząłem go po prostu lubić. Podobało mi się to, że dotykały go problemy, jakich ja nigdy nie będę mieć. A w ostatnich odcinkach zaczynałem mu nawet zazdrościć takiego w pełni stoickiego luzu. Czekał sobie spokojnie na wyrok, wpadając przy okazji na imprezę, która stała się superpopularnym klipem na Instagramie (o tym już za chwilę). A za tę historię z zakupem Rolexa, żeby coś sobie udowodnić, to już na pewno bym się z nim zakolegował - choć nadal mam go za dupka :)

Jeśli szukasz czegoś lekkiego i zabawnego do obejrzenia, to ten serial doskonale się tu sprawdzi.

A tak prywatnie…

Niedawno zacząłem czytać nową biografię Rogera Federera The Long Run and Beautiful Game. Możliwe, że na jej temat powstanie oddzielne wydanie 52Notatki, bo bardzo przemawia do mnie jak Federer podchodzi do “gry mentalnej” i kształtowania swojej rzeczywistości. Już zaraz na początku jest zabawna historia z wizytą Rogera u dentysty. Po zakończonym zabiegu stomatolog zacząć się dopytywać, co młody Federer robi w życiu. Był zdziwiony, że zajmuje się “tylko tenisem“ i radził mu, aby miał jakiś plan B na wypadek, jakby ze sportem mu się nie udało. Roger nie tylko puścił mimo uszu jego uwagi, ale też postanowił nigdy więcej do niego nie wrócić. To może brzmieć jak nieistotna anegdota, ale w trakcie swojej kariery Federer przykładał dużą uwagę do unikania negatywnych i sceptycznych osób, które mogłyby w jakikolwiek sposób zaburzyć jego kruchą wiarę w siebie.

Tu mi się przypomniała inna historia w zbliżonym temacie. Kilka miesięcy temu hitem na Instagramie stała się scena z serialu “Znajomi i sąsiedzi”, który dziś Wam polecam. To ta, w której główny bohater przez chwilę tańczy w klubie. Co ciekawe - podkład muzyczny, jaki został tam użyty to utwór Turn the Lights Off od Kato, duńskiego DJ-a. Pomimo że premiera tej piosenki miała miejsce aż 15 lat temu, to i tak trafiła na szczyty list przebojów. Wszystko to za sprawą przypadku, viralowej siły mediów społecznościowych i ku zaskoczeniu autora tego utworu.

Ten przykład dobitnie pokazuje, jak trudnym zadaniem jest przewidzenie najlepszego możliwego scenariusza, jaki jest przez nas osiągalny. Dużo łatwiej jest być tym, co daje rozsądne (choć bezużyteczne) rady w stylu byłego dentysty Federera albo klasycznym pesymistą, który znajdzie 101 powodów, dla których nic nam się nie może udać. Na ten temat pisałem w wydaniu “Jak przygotować się na najlepszy scenariusz”, do którego lubię ostatnio wracać.

Post scriptum: dziś w Cichej Strefie piszę o tym, skąd od lat biorę darmowe bilety do kina. Myślałem, że każdy zna ten sposób, ale widać jednak nie. Jeśli nie chcesz, aby ta część mojego newslettera ominęła Cię za tydzień, to zapisz się na edycję mailową:

🤫

6 prostych sposobów, aby być lepszym inwestorem

Postawiłem sobie za cel, aby były one zarówno proste, co skuteczne. Najpierw z powodzeniem zastosowałem je na sobie, więc mam pewność, że faktycznie działają. Zacznijmy od tematu, który już kiedyś tu poruszałem:

1. Najpierw strzelaj, potem celuj

Najlepszą rzecz, jaką możesz zrobić dla swojej stopy zwrotu to zacząć jak najszybciej inwestować. Czas odgrywa tu najważniejszą rolę. Powtarzam o tym od lat, ale większość osób nadal myśli krótkoterminowo, czeka na ”lepszy” moment albo próbuje wstrzelić się w jedną idealną inwestycję, na której zarobi setki procent.

Kluczowe znaczenie czasu w inwestowaniu doskonale pokazuje poniższy wykres z raportu Guide to Retirement od banku J.P. Morgan. Widzimy na nim kilka scenariuszy, z których każdy zakłada, że:

• co miesiąc odkładana jest ta sama kwota, czyli 250 dolarów (ok. 900 zł),

• co roku wypracowujemy tę samą stopę zwrotu: 7,25% (co jest realnym przykładem z amerykańskiego rynku akcyjnego).

Na wykresie wyróżnia się linia niebieska. Pokazuje osobę, która zaczęła inwestować w wieku 25 lat i robiła to systematycznie do 65. roku życia. Dzięki temu z wpłaconych przez ten czas 120’000 USD wypracowała 685’200 USD, czyli około 2,5 miliona złotych.

Fioletowa linia przedstawia osobę, która robiła dokładnie to samo… ale zaczęła w wieku 35 lat, czyli 10 lat później. Ta jedna dekada miała ogromny wpływ, bo na jej rachunku w wieku 65 lat znalazła się kwota 317’900 USD, czyli aż o połowę mniejsza!

Na szczególną uwagę zasługuje linia przerywana, która pokazuje ciekawy przypadek. Chodzi o scenariusz, w którym ktoś zaczął w wieku 25 lat i przez 10 lat wpłacał co miesiąc te 250 USD - ale przestał to robić po 10 latach. Od tego momentu zebrane pieniądze po prostu pracowały na giełdzie, aż do 65. roku życia. Efekt? Miał więcej pieniędzy niż fioletowy inwestor, który wpłacił 3x więcej, ale inwestował o 10 lat krócej.

Te liczby doskonale pokazują jak ważny w inwestowaniu jest czas. A jeśli w ten sposób nie udało mi się Ciebie przekonać, to zawołam na pomoc wampiry :)

2. Automatyzuj wszystko, co dotyczy lokowania pieniędzy

Gdy już wystartujesz z inwestowaniem, to skup się na tym, aby jak najszybciej zautomatyzować:

• regularne wpłaty na rachunek maklerski,

• zakupy akcji, obligacji i innych aktywów,

• reinwestycje wypłaconych dywidend i kuponów,

• alokację aktywów, z góry ustalając proporcje pomiędzy ryzykownymi a “bezpiecznymi“ aktywami w portfelu,

• częstotliwość rebalansowania swoich rachunków dla zachowania ustalonych proporcji.

Zakładam, że nie jesteś zawodowym inwestorem ani tym bardziej nie chcesz nim być. I słusznie, bo w życiu jest dużo ciekawszych rzeczy i bardziej wartościowych niż zarabianie na giełdzie. Dlatego postaraj się, aby inwestowanie zajmowało Ci jak najmniej czasu i kosztowało jak najmniej długu decyzyjnego. Wszystko, co tylko się da, musi być zautomatyzowane, a czas poświęcany na podejmowanie decyzji zminimalizowany do granic możliwości. Po ustaleniu tych zasad, im mniej będziesz się wtrącał do swoich inwestycji, tym lepiej.

3. Skup się na tym, co możesz kontrolować

W inwestowaniu jest wiele niewiadomych, na które nie masz żadnego wpływu. Ale są trzy obszary, nad którymi masz pełną kontrolę:

1. Twoje cele, czyli ile chciałbyś wypracować kapitału oraz w jakim okresie. Czy dzięki giełdzie chcesz zbudować niezależność finansową, bezpieczeństwo na czas emerytury, czy może po prostu masz jakąś większą kwotę, którą jednorazowo chciałbyś zainwestować? Wszystko to składa się na Twoje cele, które trzeba samemu sobie jasno postawić.

2. Twój profil ryzyka, który mówi jaką zmienność rynkową jesteś w stanie wytrzymać. Czy będziesz spał spokojnie, jeśli Twój giełdowy majątek będzie się wahał o kilkanaście procent dziennie? Jeśli tak, to możesz mieć więcej akcji i krypto w portfelu. A jeśli cenisz sobie stabilność, to lepiej, abyś przeważał obligacje. W obu przypadkach nie ma czegoś takiego jak za duża pozycja gotówkowa.

3. Twój horyzont czasowy, który często sprawia najwięcej problemów. Czy inwestujesz pod konkretny scenariusz, który ma się zrealizować w ciągu dni albo tygodni? Czy może jesteś inwestorem kup-i-trzymaj, który ma wieloletni horyzont i cierpliwie akumuluje pozycje? Dopasowanie swojej strategii i dobór instrumentów jest tu kluczowy, sprawi, że zupełnie inaczej będziesz reagował na spadki i wzrosty.

Dla przykładu, mój horyzont inwestycyjny to dekady, w trakcie których będę regularnie dopłacał do portfela i trzymał pieniądze na giełdzie tak długo, jak tylko mnie do tego nie zmusi życie. Mam wysoki profil ryzyka i wytrzymuję dużą zmienność, choć wraz z przyrostem kapitału powoli staje się to trudniejsze. Liczę na to, że załapię się na jakąś silną bessę i będę mógł kupić więcej aktywów, po niższych cenach.

4. Pasywne przychody mają sens dopiero od miliona

Internet jest pełen reklam obiecujących pasywne przychody. Zakup apartamentów na wynajem z gwarantowaną stopą zwrotu. Biznesy, które są “gotowcami”, w które wystarczy zainwestować pieniądze i same będą się zwracać.

Przykładów jest wiele i nie chciałbym tu oceniać ich skuteczności (ani legalności). Zależy mi, aby zwrócić uwagę, że z finansowego punktu widzenia pasywne przychody wymagają wysokiego kapitału. To dlatego, że ceną ich pasywności jest to, że dostarczają niższą stopę zwrotu.

Moim zdaniem, najdoskonalszą formą pasywnych inwestycji są akcje spółek dywidendowych. Szczególnie tych, które od co najmniej 25 lat regularnie podwyższają (!) wypłacaną dywidendę. W Polsce ich jeszcze nie ma, ale można je kupić na amerykańskiej giełdzie. Przykłady takich spółek to m.in. Colgate‑Palmolive, PepsiCo, Coca‑Cola, Caterpillar, Procter & Gamble, Chevron czy Walmart (obecnie ich liczba sięga 69).

Trudno o bardziej pasywną formę inwestowania niż zakup takich akcji, a później inkasowanie przelewanej co kwartał dywidendy. Zwłaszcza że z każdym rokiem będzie ona minimalnie wyższa. Takie rozwiązanie ma koszty bliskie zeru i niski podatek wynoszący 19%. Gdzie kryje się haczyk? Że stopa dywidendy z tego typu spółek waha się między 2% a 6%. Stąd moja opinia, że potrzebujemy wysokich kwot na rachunku maklerskim, aby ta strategia dawała nam odczuwalne zyski. Do tego czasu warto, abyś skupił się na kolejnym punkcie, czyli:

5. Dopłacaj coraz więcej do portfela

Większość internetowych symulacji zakłada, że każdego roku dopłacamy do portfela dokładnie tę samą kwotę. Moim zdaniem to nie do końca realne, bo przecież wraz z wiekiem zarabiamy więcej i możemy dopłacać więcej. Dzięki takiemu podejściu będziemy mogli w wyraźny sposób wpłynąć na naszą stopę zwrotu. Zdaję sobie sprawę, że oszczędzanie brzmi jak nudna czynność (czy nawet uciążliwa), ale gwarantuje nam ona to, że zarobimy więcej. Dzięki wyższej stopie oszczędności będziemy w stanie szybciej zrealizować nasze cele inwestycyjne i częściowo uniezależnić się od zwrotów z rynku kapitałowego. Ponownie, jest to szczególnie ważne w pierwszych dekadach, bo środki zainwestowane na samym początku, najmocniej zyskają na efekcie procentu składanego.

6. Przestań się bawić i robić z inwestowania hobby

Znam kilka osób, które pomimo dobrych zarobków traktują inwestowanie jako zabawę. Mają przychody na poziomie kilkudziesięciu tysięcy miesięcznie, a na rachunek maklerski wpłacają kwoty rzędu 2-3 tysięcy. Efekt jest taki, że dosłownie bawią się tymi pieniędzmi, klikając beztrosko na mobilnej aplikacji. Raz próbują coś zarobić na wzrostach ropy, innym razem na korekcie na złocie. W mojej ocenie, przy ich zarobkach, to kompletna strata czasu i potencjału, jaki giełda mogłaby im dać. Bo nawet jeśli zarobiliby 100% (co jest trudne), to podwojenie takich niskich kwot nadal byłoby dla nich zabawą i niczego by nie zmieniło w ich życiu. Dlatego uważam, że inwestowanie powinno się traktować na poważnie, a zwłaszcza gdy już ma się istotny majątek.

Oddzielną grupę stanowią osoby, które uważają, że handel na giełdzie jest ich hobby. Każdy robi w wolnym czasie to, co lubi, pytanie tylko, jak drogo kosztuje ich ta zabawa w przeliczeniu na stawkę godzinową. Bo wiem z własnego doświadczenia, że świat finansów jest w stanie zassać każdą ilość wolnego czasu. Dawniej poświęcanie długich godzin na jego zgłębianie miało jeszcze sens, bo w ten sposób budowaliśmy naszą przewagę rynkową, poprzez lepsze zrozumienie wybranych biznesów i giełdowych mechanizmów. Dzisiaj ta wiedza jest łatwo i szybko dostępna dzięki AI. Stąd sam minimalizuję czas spędzony na analizowanie i śledzenie rynków. I zamiast tego wolę zająć się zarabianiem dodatkowych pieniędzy, które potem dopłacę do portfela - albo spędzając je na innym, ciekawszym dla mnie hobby.

Następne kroki:

• Inwestowanie jest wieloletnim procesem. Im szybciej go zaczniesz i im bardziej zautomatyzujesz, to tym lepiej dla Ciebie.

• Nikt nie ma szklanej kuli i nie wie, co się wydarzy na rynkach. Zadając obcym osobom w Internecie pytania w stylu w co byście zainwestowali 100 tysięcy, tracisz tylko swój czas i nigdy nie dostaniesz dobrej odpowiedzi.

• Miej z tyłu głowy, że jest wiele stylów inwestycyjnych i czasem mogą się one nawzajem wykluczać. Wiele zależy od tego, jaki jest Twój horyzont czasu, jakie są Twoje cele oraz z którego pokolenia pochodzisz. Aby to lepiej zrozumieć, warto wrócić do tego artykułu:

Co jest drogie, ale warte swojej ceny?

Tydzień temu, w cichej strefie, zadałem Wam pytanie: Co wydaje się, że jest drogie, ale tak naprawdę jest w 100% warte swojej ceny? Oto niektóre z odpowiedzi jakie dostałem:

Agnieszka: Rzeczy na własność vs subskrypcje - winyl z ulubioną muzyką, film czy gra na płycie, książka czy kurs na zawsze w porównaniu do subskrypcji na te rzeczy - zostaje nam na dłużej, możemy do tego wracać, większe prawdopodobieństwo, że skorzystamy z takiej rzeczy.

Mieszko: Trening na siłowni z trenerem. Kilka korzyści: trudniej odpuścić wizytę, mniej skrótów i ułatwień w trakcie ćwiczeń, mniejsze ryzyko kontuzji z powodu źle dobranych ćwiczeń, pozytywny efekt w dłuższym okresie czasu.

Krzysztof: Kwiaty dla żony, z perspektywy faceta mocno patrzę na użyteczność i wolałbym kupić aktywo tj. gadżet, część garderoby. Natomiast ROI z tej “inwestycji” rzutuje bardzo dobrze na inne obszary relacji ;)

Damian: Bilet do Energylandii. Długo twierdziłem, że rollercoaster to strata pieniędzy i czasu. Dopóki nie sfrunąłem Hyperionem i Zadrą w pierwszym rzędzie... jeśli nigdy nie byłeś i nie masz panicznego lęku wysokości to polecam.

Weronika: Lekki (ale stabilny) wózek dla dziecka, szczególnie jeśli używasz codziennie, dużo podróżujesz i wkładasz do bagażnika - a nie jesteś siłaczem :)

Michał: Ubrania marki Fjallraven - mam kilka różnych ubrań "fjalla" i to są dożywotnie ciuchy. Sam kupiłem większość przez internet, z drugiej ręki. Kurtki nie mają membrany, wodoodporność zapewnisz woskując materiał. Design też jest ekstremalnie przemyślany - nic za dużo nic za mało.

Dostałem od Was tak dużo rewelacyjnych odpowiedzi, że trudno mi cokolwiek dodać od siebie. Ale jakbym miał wskazać tylko jedną rzecz, którą kupiłem w ostatnim czasie i jest zaskakująco przydatna, to bez wahania będą to słuchawki z ANC. Ja używam SONY WH-1000XM6 ANC i sprawdzają się rewelacyjnie, gdy trzeba wygłuszyć hałas za oknem, rozmowy w kawiarni czy harmider, który panuje w domu. Wcześniej wydawał mi się to zakup niewart takiej kwoty (1700 zł) i długo z nim zwlekałem, ale efekt jest warty ceny. Tylko ostrzegam - nie bierzcie czarnej wersji, bo palcuje się od samego patrzenia.

W odpowiedzi na moje pytanie dostałem od Was aż 235 maili. Bardzo Wam dziękuję za wszystkie odpowiedzi, ale… popsuliście mi Gmaila :) System działa tak, że odpisując na mailowe wydanie 52Notatki Wasza wiadomość trafia na mój prywatny mail. W miniony weekend byłem w Krakowie i nie sprawdzałem poczty aż do niedzieli wieczór. W tym czasie Gmail zaczął mi wariować - nie dość, że część Waszych maili wpakował mi do spamu (bo przyszło ich dużo, a ja nie odpowiadałem na bieżąco), to jeszcze podzielił mi je na 3 oddzielne wątki, w paczkach po 100. W efekcie zapanował chaos i nie jestem w stanie się połapać komu odpowiedziałem, a komu nie. Dlatego przepraszam osoby, którym nic nie odpisałem, bo zawsze staram się to robić.

A na przyszłość muszę wymyślić inne techniczne rozwiązanie - albo mieć dla Was dużo trudniejsze pytanie :)

Webinar: Pewny start w niepewną przyszłość

To, w jaki sposób widzę przyszłość, można opisać na przykładzie dwóch pociągów. Pierwszy z nich jest nam wszystkim dobrze znany. Wiemy dokładnie, kiedy rusza, dokąd zmierza i jakie są stacje pośrednie. Natomiast ten drugi wydaje się być lepszy, szybszy i bardziej ekscytujący, tylko problem w tym, że nikt nie wie, dokąd zmierza, ani co nas tam spotka. Jak dokonać wyboru, na co zwrócić uwagę i czym się kierować?

O tym opowiem na webinarze już w ten poniedziałek o godzinie 20:00. W jego trakcie postawię się w dwóch rolach:

• siebie samego teraz, czyli opowiem, jak ja podchodzę do zmian technologicznych i społecznych, jakie mamy na horyzoncie,

• siebie samego, ale młodszego o 20 lat, czyli jakie decyzje bym podejmował, gdybym dopiero dziś startował w życie dorosłe, szukał pierwszej pracy czy miejsca do życia.

Zacząłem już nad tym pracować, obiecuję, że będzie ciekawie! Ten materiał jest moją formą podziękowania dla osób, które kupiły w przedsprzedaży 52Notatki Sezon 4. Wychodzę z założenia, że jeśli ktoś ceni moje treści na tyle, że chce za nie zapłacić, to ja też zrobię coś extra od siebie. A bonusowych treści będzie więcej, po szczegóły zapraszam tutaj:

52Notatki Sezon4

Widzimy się w poniedziałek o 20:00, link wyślę mailowo w dzień transmisji i będzie dostępne nagranie.

A tak prywatnie…

Miniony weekend spędziłem w Krakowie na Invest Cuffs, czyli największej konferencji inwestycyjnej w tej części Europy. Są dwa powody, dla których lubię brać w niej udział:

Pierwszy, że mogę wystąpić na sali z przytłaczającą widownią. W Internecie bez problemu robię większe zasięgi, ale gdy wychodzę na scenę i widzę dwa tysiące osób, to jest to zupełnie inne doświadczenie.

Drugi powód jest taki, że mam swobodę co do wyboru tematu. A ja, zamiast wybrać ten, w którym czuję się najsilniej, wybieram taki, który mnie najbardziej interesuje. Bo zmusza mnie to do tego, aby bardzo dobrze przygotować się do prezentacji i samemu przy okazji czegoś się nauczyć. Dzięki temu prowadzę wykład jak dla samego siebie - czyli dokładnie tak, jak robię to z tym newsletterem :)

Bardzo się cieszę, że przez te 2 dni w Krakowie udało mi się porozmawiać z wieloma stałymi Czytelnikami 52Notatki. Może pora, abyśmy zrobili dla nas dedykowane spotkanie?

Post scriptum: dziś w Cichej Strefie mówię trochę o moim warsztacie wystąpień publicznych. I o jednej rzeczy, która poszła nie tak na scenie w Krakowie, ale nie dałem się zaskoczyć :) Jeśli nie chcesz, aby ta część mojego newslettera ominęła Cię za tydzień, to zapisz się na edycję mailową:

🤫

Wszystko jest dla ludzi

Zawsze, gdy ktoś mówi “hej, przecież wszystko jest dla ludzi”, to ma na myśli zrobienie czegoś skrajnie ryzykownego, głupiego i trudnego do usprawiedliwienia. Nikt nigdy nie powiedział tych słów, gdy chciał napisać doktorat z fizyki albo nauczyć się gry na akordeonie.

Mówiąc zupełnie serio, są dziedziny życia dorosłego, które mądrze jest omijać szerokim łukiem. Miejsca, do których lepiej nie zaglądać. Ludzie, z którymi lepiej się nie zadawać. I substancje, których lepiej nie zażywać.

I wcale nie trzeba “wszystkiego w życiu spróbować”. Z wiekiem powinniśmy być już na tyle mądrzy, aby nie popełniać wszystkich błędów na własnej skórze.

Więcej pieniędzy oznacza mniej problemów

Przez wiele lat swojego dorosłego życia wierzyłem, że gdy tylko będę miał więcej pieniędzy, to większość moich problemów zniknie. Łudziłem się, że gdy będzie mnie stać na lepsze przedmioty, to one zawsze będą wyższej jakości. Że jeśli zapłacę więcej za usługi, to one też będą wyraźnie lepsze i dostarczane bez opóźnień.

Nie wiem skąd wzięła się we mnie ta naiwność :) Słaba obsługa trafia się nawet w drogich hotelach i w salonach aut marki premium. I chyba każdy, bez względu na swój budżet, miał problem z ekipą wykończeniową czy ze stolarzem. Jeśli korzystamy z benefitów życia dla zamożnych, to tak naprawdę wcale nie jesteśmy wyjątkowi - każdy inny klient z tego segmentu też ma pieniądze.

Ta zależność ma również swoje plusy. Jeśli kupię sobie nowego iPhona, to będę miał dokładnie ten sam model co Barack Obama i Kim Kardashian. W McDonaldzie zjem tego samego burgera, bez względu na to czy przyjadę tam Passatem, czy Porsche. I na Netflixie obejrzę te same filmy, co ludzie sto razy bogatsi ode mnie. Ważny jest punkt odniesienia, do którego równamy.

Wybitni ludzie mają rzeczy, których mi brakuje

Tu sytuacja jest kompletnie odwrotna. Kiedyś wydawało mi się, że osoby, które są w czymś dużo lepsze ode mnie, odniosły wielki sukces dzięki posiadaniu jakichś unikatowych rzeczy. Czyli mają kontakty, umiejętności, doświadczenie, pieniądze i tak dalej. Jednak z czasem zrozumiałem, że te zasoby są osiągalne, a źródło ich przewagi leży w pozbyciu się rzeczy, które sabotują innych ludzi. Czyli w braku wątpliwości czy na pewno robią właściwe rzeczy. W niskiej podatności na rozpraszacze uwagi i pokusy prowadzące do lenistwa. W odporności na porażki i w nieprzejmowaniu się przeciwnościami i krytyką.

Tu dobrze pasuje anegdota o Mozarcie, który tłumaczył, dlaczego tak trudno być nim:

Młody człowiek podszedł do Mozarta i zapytał go:
- Ja też chciałbym napisać symfonię. Czy może mi pan podpowiedzieć, jak to zrobić?
- Jesteś za młody, by pisać symfonie - odpowiedział Mozart.
Mężczyzna zaprotestował zdziwiony:
- Za młody? Przecież pan pisał symfonie mając zaledwie 10 lat, a ja mam już 21!
- Tak, ale ja nie pytałem innych, jak to zrobić.

Cały czas musisz być online i pod telefonem

Bo przecież od tego masz telefon w kieszeni. A gdy tylko ktoś będzie chciał się z Tobą skontaktować, to Ty natychmiast będziesz pod ręką, przeczytasz każdą wiadomość i odbierzesz każde połączenie.

Może i dla reszty świata tak jest wygodnie, ale dla mnie nie do końca. Brak filtrów i stawiania ograniczeń w kontakcie z nami prowadzi do tego, że wszystko, co tylko jest ważne dla innych, będzie nam w taki sposób narzucane. Jednego dnia może to być SMS z informacją o promocji w sklepie z butami, mail od wspólnoty mieszkaniowej o tym, że przesadza jakieś krzaki albo telefon od nieznanej osoby, która chce nam coś sprzedać.

Myślę, że każdy powinien sam stawiać bariery, tak aby mieć więcej czasu na komunikację z ważnymi ludźmi i w naprawdę istotnych tematach. Pierwszą linią obrony jest wyłączenie większości powiadomień w telefonie i nieodbieranie połączeń od wszystkich nieznanych czy zastrzeżonych numerów.

Błędy są kosztowne, więc nie wolno ich popełniać

Owszem, ale często prowadzi to do braku akcji, spadku sprawczości, a nawet życiowej bezczynności. Bo skoro będziemy mniej robić, to też popełnimy mniej błędów. Ale jeśli pójdziemy na skróty tą drogą, to skończy się na tym, że będziemy unikać jakichkolwiek działań. I oczekiwać, że inni wezmą na siebie to ryzyko.

Dlatego staram się inaczej patrzeć na tę zależność. Widzieć zagrożenie w braku nauki nowych rzeczy, a nie w popełnianiu błędów. Które przecież są jej nieodzownym elementem. Tak naprawdę dużo kosztowniejszy jest brak zmian i zerowe ryzyko, bo to jasny sygnał, że stoimy w miejscu.

Muszę być na bieżąco i wiedzieć, co się dzieje na świecie

Praca w sektorze finansowym wymagała ode mnie, abym cały czas był na bieżąco. Żebym zawsze wiedział, jakie są bieżące kursy walut i najważniejszych indeksów. Jak wypadają dane makroekonomiczne z kraju i zagranicy, oraz co generalnie dzieje się w świecie biznesu i polityki.

Teraz, gdy już nie pracuję w tej branży, to większość tych informacji jest dla mnie kompletnie bezużyteczna. Zajmuje mi czas i przestrzeń w głowie, nie dając żadnej realnej wartości. Co gorsza, jako jednostka nie mam najmniejszego wpływu na te obszary, więc nieustanne interesowanie się nimi niczego nie zmienia w moim życiu.

Przyznam, że nauczyłem się na sobie, że brak tej wiedzy wywołuje jakiś podskórny niepokój. Że coś się dzieje, a ja o tym nie wiem. Próbuję się go pozbyć, dlatego pilnuję się, aby trzymać post informacyjny i nie zalewać sobie głowy wiadomościami ze świata.

Powinniśmy delegować jak najwięcej rzeczy

Jest takie przeświadczenie, że im więcej mamy pieniędzy i im wyżej jesteśmy w społecznej hierarchii, to tym mniej rzeczy powinniśmy robić osobiście. Mieć szoferów, kucharzy, opiekunki dla dziecka, sprzątaczkę czy specjalistów, którzy zrobią coś za nas lepiej albo wtedy, gdy my nie mamy na to czasu.

Też tak kiedyś myślałem, bo taka wizja brzmi logicznie i wygodnie. Jednak z wiekiem doszedłem do wniosku, że powinienem samemu robić wszystkie ważne rzeczy. W moim przypadku wśród nich jest gotowanie posiłków, opieka nad dzieckiem, kierowanie samochodem, zarządzanie rodzinnymi pieniędzmi czy pilnowanie zdrowia. Oczywiście, ogranicza mnie tu czas i możliwości, ale staram się, aby na mojej liście zadań przede wszystkim były te rzeczy, które są istotne. A to, że ktoś jest w stanie zrobić coś o wiele lepiej ode mnie, nie znaczy, że powinienem mu to od razu delegować. I tak naprawdę nie zawsze jest to w ogóle możliwe.

Tu pojawia się ciekawy paradoks, bo jeśli oddeleguję robienie ważnych rzeczy innym ludziom, to czym ja w tym czasie mam się zająć? Tym, co jest mało istotne?

Żyjemy w bardzo niebezpiecznych czasach

Takie wrażenie można odnieść za każdym razem, gdy włączymy w telewizji wydanie wiadomości albo wejdziemy na portal z newsami. Wynika to z prostego mechanizmu, że rzeczy, które są groźne czy niebezpieczne, po prostu przykuwają naszą uwagę. Częściej klikamy w takie wiadomości i dłużej oglądamy takie materiały. Dlatego media tak chętnie nas nimi karmią.

Z kolei dane mówią jasno: Polska należy dziś do jednych z bezpieczniejszych krajów w Europie i jest u nas znacznie lepiej niż jeszcze 20 lat temu. Wskazuje na to niska liczba przestępstw pospolitych oraz potwierdzają to badania opinii publicznej, która postrzega nasz kraj jako bezpieczny.

I choć globalne ruchy mają na nas wpływ, tak jak obecne działania zbrojne w Iranie czy na Ukrainie, to czy w związku z tym powinniśmy bać się o życie każdego dnia? I nerwowo sprawdzać wiadomości? Albo śledzić cały czas świat wielkiej międzynarodowej polityki? Moim zdaniem nie, zwłaszcza że nie mamy na nie żadnego wpływu ani nie widzimy pełnego obrazu sytuacji.

Czas wolny to coś złego albo wstydliwego

Przerwy mają być rzadkie, możliwie jak najkrótsze, a pracować mamy tak długo, jak tylko to możliwe. Nie wiem na jakim etapie życia zawodowego zostało mi to wbite do głowy, ale dziś już wiem, że to szkodliwy pogląd. I wcale nie chodzi mi o to, że chciałbym mieć wolne każdego dnia. Dziś widzę, że takie podejście prowadzi do wypalenia, przepracowania i generalnie niższej efektywności pracy.

Co gorsza, jeśli będziemy konkurować tylko wolumenem pracy, to na pewno przegramy z maszynami czy AI. Bo robot czy program zawsze będzie w stanie pracować dłużej od nas. Niestety, tutaj nie ma łatwego rozwiązania, bo aby umieć pracować mądrze, to najpierw trzeba pracować ciężko. I to samo dotyczy sztucznej inteligencji: żeby móc jej efektywnie używać, to musimy znać dla niej zastosowanie.

Starych drzew się nie przesadza

Może i tak, ale wszystko rozbija się o pytanie, co to znaczy stary? 30 lat? 50? Czy 70? Dla każdego ta liczba będzie inna, bo to jest przykład ograniczenia, które sami na siebie nakładamy.

A prawda jest taka, że możemy się zmienić tyle razy, ile chcemy. Nowe nawyki, standardy, rutyny i zainteresowania. Patrząc na to, jak szybko dziś się zmienia świat biznesu i technologii, to nigdy dotąd nie było tak wysokiej premii za zmianę kariery. Powstają nowe zawody i role, które nie wymagają pięciu lat studiów, tylko woli do nauki i odwagi do zmian. Myślę, że każdy ma prawo zmieniać siebie i swoje życie tak wiele razy, jak tylko będzie potrzebował. A najgorsze możliwe rozwiązanie, to tkwić w tym samym punkcie i narzekać, że nic się nie zmienia.

Następne kroki:

• Spróbuj stworzyć podobną listę jak ja. Możliwe, że znajdą się na niej zupełnie inne rzeczy albo sprzeczne z moimi. Dzięki takiemu procesowi sporo się można o samym sobie dowiedzieć.

• Warto pamiętać, że zasady i opinie, które przyjęliśmy dawno temu, mogą dziś już być nieaktualne. Albo od początku były błędne, tylko mieliśmy za mało doświadczenia, żeby to wtedy zauważyć.

• Aby mieć życie, takie jakie chcesz, będziesz musiał nauczyć się mówić ludziom rzeczy, które nie zawsze będą im się podobać.

• Ten cykl powinien mieć też trzecią część, zatytułowaną “rzeczy, które sam sobie wmówiłem“. Ciekawe czy kiedyś będę w stanie napisać taki tekst.

Człowiek jako luksus, czyli efekt uboczny AI

Tydzień temu, w cichej strefie, zadałem Wam pytanie: co dziś jest standardem, ale za 20 lat będzie uważane za luksus? Dostałem dużo ciekawych odpowiedzi, za które Wam bardzo dziękuję. Oto niektóre z nich:

Bartosz: Co dziś jest normą, ale za 20 lat będzie luksusem? Naturalna żywność i dostep do wody. Czyste powietrze i rozgwieżdżone niebo. Samodzielne kierowanie samochodem. Życie off-line. Moim zdaniem za 20 lat nic nie będzie można załatwić bez komórki i dostępu do internetu.

Ewelina: Wydaje mi się, że posiadanie paszportu i wolność poruszania się między granicami. Myślę, że dla odmiany będziemy odchodzić od ruchów globalistycznych, a bardziej będziemy pilnować własnych granic państwowych. A przynajmniej być może częściowo do niektórych krajów tak łatwo nie pojedziemy.

Grzegorz: Posiadanie komputera osobistego (do gier). Ceny komponentów rosną a możliwość wynajęcia mocy obliczeniowej do gier jest w stosunku do nich dość tania. (GeForce Now). Problem z tą usługą polega na tym, że w tej chwili nvidia jest monopolistą w tym segmencie i już pogarsza warunki korzystania.

Krzysztof: Myślę, że taką rzeczą jest to, co dziś uważamy za nasz problem, czyli próbowanie skupiania uwagi na wielu rzeczach i wątkach jednocześnie. W przyszłości stanie się to dla większości z nas całkowicie niedostępne z uwagi na zmiany w naszych mózgach, ale Ci, którzy dziś mają metody i podejmują próbę świadomego sterowania szerokością strumienia treści, które do siebie dopuszczają – nadal ją zachowają.

Tomek: Luksusem za 20 lat może być umiejętność samodzielnego przygotowywania posiłków - rozwój diet pudełkowych i gotowych dań w sklepie może doprowadzić do sytuacji, w której następne pokolenia nawet nie będą potrzebować kuchni w domu.

Gdybym sam miał odpowiedzieć na to pytanie, to za 20 lat luksusem będzie udział człowieka w wielu procesach. Dziś jest dla nas oczywiste, że w restauracji obsługuje nas kelner, w hotelu wita recepcjonistka, a paczkę na próg przynosi nam kurier.

Myślę, że w przyszłości tak będzie tylko w luksusowych miejscach. A wszędzie, gdzie tylko się da, będą nas obsługiwać boty AI i maszyny. Ten trend już powoli widać w restauracjach, w których zamawiamy sami na tabletach. Albo w bankach, gdzie aby porozmawiać z człowiekiem, najpierw trzeba przebić się przez automat i długie prawnicze formułki (jak ja tego nie cierpię…).

Moje pytanie sprzed tygodnia miało drugie dno. Chodziło w nim o to, żeby nie czekać 20 lat, tylko już dziś zacząć te rzeczy traktować jak luksus. Nawet jeśli posiadają swoje niedogodności czy niedoskonałości. Sam staram się bardziej doceniać to, że w każdym miejscu dziś obsługuje mnie człowiek. Że mogę sam kierować samochodem, być offline, kiedy tylko chcę, czy zapłacić gotówką. I to nawet jeśli przez to obsługa jest mniej efektywna i czasami błędna (bo np. muszę czekać na kelnera albo coś komuś dwa razy powtarzać).

Tak jak pisałem niedawno, od pewnego momentu jakość naszego życia zależy przede wszystkim od jakości naszych myśli i tego, jaką interpretację sobie wybierzemy albo pozwolimy narzucić. Warto wrócić do tego artykułu:

A tak prywatnie…

Dziękuję Wam za pozytywne przyjęcie startu przedsprzedaży Sezonu 4. Bardzo się cieszę, że okładka i nowe bonusy przypadły Wam do gustu!

Podzielę się z Wami dwiema ciekawostkami, które widać na wykresie poniżej. Są tam pokazane Wasze transakcje z ubiegłej soboty, godzina po godzinie. Pierwsza ciekawostka jest taka, że najwięcej osób zdecydowało się na zakup o 7 rano, czyli zaraz po rozesłaniu newslettera. Cieszy mnie to podwójnie, bo oznacza to, że faktycznie warto jest wysyłać newsletter zawsze o tej samej porze. Początkowo miało to być zobowiązanie, które zmusi mnie do pilnowania regularności, ale z Waszych maili wiem, że lubicie, gdy 52Notatki czekają na Waszych skrzynkach już o 7 rano.

I druga rzecz: parę osób kupiło książkę jeszcze zanim wysłałem do niej link. Jak to możliwe? Bo format linku do Sezonu 4 jest podobny do tego, co w minionych latach, czyli https://52notatki.pl/sezon4. Kilka osób, którym zależało, aby mieć niski numer książki, czekało aż strona pojawi się w Internecie i dokonało zakupu wcześniej. Sprytnie - szanuję! :)

Prace nad wydaniem Sezonu 4 idą mocno do przodu. Skład i okładka są już na ukończeniu, a drukarnia czeka na plik. Całość zatrzymała się na mnie, bo muszę skończyć pisać bonusowe teksty, które będą dołączone do książki. Akurat w tym tygodniu kilka dni mi wypadło, bo jestem w Krakowie na konferencji Invest Cuffs, skąd zresztą wysyłam to wydanie. Wracam do siebie w niedzielę i od razu zabieram się do pracy! Wszystkie szczegóły o książce można znaleźć tutaj:

52Notatki Sezon 4

Post scriptum: Dziś w cichej strefie też mam dla Was pytanie, myślę, że nawet trudniejsze niż poprzednio. Bardzo jestem ciekaw Waszych odpowiedzi :)
Jeśli nie chcesz, aby ta część mojego newslettera ominęła Cię za tydzień, to zapisz się na edycję mailową:

🤫

Jest tam scena na komisariacie, w której Will Smith przesłuchuje robota podejrzanego o przestępstwo. W pewnym momencie mówi do niego: „Czy robot potrafi napisać symfonię? Czy robot potrafi zamienić płótno w piękne dzieło sztuki?” Na co ten hardo odpowiada mu pytaniem: „A ty potrafisz?”.

Ten fragment filmu na długo zapadł mi w pamięć, a dziś nabiera nowego znaczenia. Maszyny już nie tylko potrafią tworzyć obrazy i muzykę, ale staje się ona coraz bliższa dziełom człowieka. A niebawem będzie nie do odróżnienia.

Czy to oznacza, że ludzie mają przestać tworzyć?

Zdecydowanie nie. Tak samo jak wynalezienie samochodu, pociągu czy samolotu nie miało sprawić, że przestaniemy się poruszać o własnych siłach. Wręcz przeciwnie - dzięki nim możemy więcej podróżować i docierać w miejsca, które wcześniej były znacznie trudniejsze do odwiedzenia.

I choć dziś mamy do dyspozycji coraz wygodniejsze formy transportu, to nadal każdy ceni własne nogi. I to, że dzięki nim może samemu dostać się w większość miejsc na ziemi, które są w zasięgu naszego wzroku.

Dlatego nie wierzę w tezę, że ludzie przestaną pisać i czytać książki. Że każdy z nas ulegnie sile algorytmów i wszyscy skończymy wpatrzeni w ekrany smartfonów. Że zamiast rozwijać się intelektualnie będziemy zabijać czas oglądając TikToka. I że przy każdej okazji będziemy rozpraszać naszą uwagę płytkimi treściami. Bez tego niemożliwe będzie…

Przetrwanie myśli

Już tysiące lat temu odkryliśmy, że aby zachować i utrwalić wiedzę, to musimy ją zapisać. I choć przez te lata nasz świat zmieniał się setki razy, to ta zasada nadal funkcjonuje. Dlatego umowy nadal się spisuje, a nie nagrywa w formie audio czy wideo. Wydrukowane dokumenty mają wyższą moc i wzbudzają większe zaufanie niż zrzuty ekranu czy pliki PDF w telefonie.

Myśli, które zapiszemy w słowach, są ważniejsze niż te, które nigdy nie opuszczają naszego umysłu. Dopiero gdy widzę je w formie tekstu, to jestem w stanie ocenić czy mają sens i zachowują logikę. Nie wiem dlaczego, ale tak właśnie to działa. Chyba każdemu zdarzyło się napisać komuś jakąś wiadomość, ale potem skasować bez wysyłania.

Ta jedna dziewczyna na studiach, od której kserowaliśmy wszystkie notatki, nieprzypadkowo miała też najlepsze oceny. To dlatego, że lepiej rozumiemy i pamiętamy rzeczy, które zanotowaliśmy, niż te, które tylko usłyszeliśmy. Książka, z którą spędziliśmy kilka godzin, zostanie nam w głowie znacznie dłużej niż kolejny odcinek podcastu, zwłaszcza puszczony na przyspieszeniu.

I choć sam lubię ich słuchać, podobnie jak oglądać filmy czy seriale, to wiem, że nie są one zamiennikiem dla tekstu. Nigdy nie dadzą tego samego efektu, co śledzenie wzrokiem tekstu. Tylko słowo pisane, pochłaniane we własnym tempie, daje uczucie dotarcia, zrozumienia i odblokowuje nowe sfery rozumowania w naszej głowie.

Czy to wiąże się z wysiłkiem?

Oczywiście, że tak! Czytanie, pisanie, manipulowanie złożonymi myślami oraz samo utrzymanie uwagi kosztuje nas wysiłek intelektualny. Ale musimy to robić, jeśli chcemy coś wnosić do świata idei i lepiej go rozumieć.

Nasz mózg będzie automatycznie czytał, jak tylko damy mu ku temu okazję. Na Instagramie dodawanie napisów do wideo stało się normą, bo wyraźnie wydłuża ich czas oglądania. Sam się łapię na tym, że gdy oglądam jakiś serial, to i tak czytam napisy po polsku, mimo że rozumiem, co mówią po angielsku (czy tylko ja tak mam?). Dlatego, aby czytać więcej wystarczy tylko:

• Stworzyć sobie ku temu warunki i ograniczyć rozpraszacze. Trudno utrzymać dietę, gdy w domu mamy pełno słodyczy. Tak samo trudno jest usiąść do lektury, gdy w tle gra telewizor, a w kieszeni wibrują nam powiadomienia.

• Dać sobie więcej okazji do czytania. Mieć w domu książki kupione na zapas, zabierać jedną w podróż lub chociaż wziąć ze sobą Kindla.

• Rezerwować czas na czytanie. Skoro możemy usiąść każdego dnia o tej samej porze, aby oglądać nasz ulubiony serial albo iść na z góry ustaloną godzinę do kina, to dlaczego nie mielibyśmy wskazywać konkretnych godzin na czytanie?

Myśli potrafią przetrwać tylko wtedy, gdy je spiszemy, a najlepiej wydrukujemy i oprawimy. Dlatego już po raz kolejny wydaję 52Notatki w formie papierowej książki. W minionych dwóch tygodniach przeczytałem wszystkie swoje teksty z ostatniego roku i mogę z czystym sumieniem przyznać, że są one warte utrwalenia na papierze. 52Notatki nadal są newsletterem, który sam chętnie bym czytał, dlatego Wam również będę je polecał. Przygotowałem też serię bonusów, ale o tym za chwilę, bo najpierw okładka:

52Notatki Sezon 4 - start przedsprzedaży

Od teraz można składać zamówienia na zakup w przedsprzedaży Sezonu 4. Lada dzień będę miał odpowiedź, kiedy dokładnie ruszy druk, ale bezpiecznie zakładam, że na początku kwietnia.

Tradycyjnie nakład jest niski i limitowany, a pierwsze tysiąc sztuk Sezonu 4 zostanie ponumerowane. Wcześniej złożone zamówienia będą miały niższy numer, a wysyłka ruszy w kolejności zamówień.

W trakcie lektury dodałem do tego wydania sporo komentarzy uzupełniających i aktualizujących. Liczba znaków sięgnęła blisko 600 tysięcy, czyli książka będzie mieć ponad 300 stron. Pilnuję, aby była dokładnie takiego samego formatu co trzy poprzednie Sezony, tak aby na półce wyglądało to bardzo dobrze.

Cena od 4 lat pozostaje bez zmian, czyli 99 złotych za wersję papierową. To tak, jakbym każde wydanie 52Notatek wycenił na 2 złote. Myślę, że to uczciwy układ. A dla osób, które chcą mieć poprzednie tomy, przygotowałem atrakcyjne cenowo pakiety. Wszelkie szczegóły są na stronie :

52Notatki Sezon 4

Nowe bonusy do Sezonu 4

Nie chcę, aby ktoś płacił za moje produkty tylko dlatego, że są tanie albo była promocja. Stąd zamiast konkurować ceną, co roku dodaję wartościowe bonusy. Tym razem postanowiłem nadać im wspólny wątek tematyczny. Dlatego każdy, kto kupi 52Notatki Sezon 4 (oddzielnie lub w pakiecie) otrzyma ode mnie:

• Bonus #1: Dodatek “Życie dla zaawansowanych”

To 5 nowych i nigdzie dotąd niepublikowanych artykułów, które będą dołączone do książki i ebooka. Skupiam się w nich na tematach dedykowanych osobom, którym udało się już sporo osiągnąć w życiu i szukają dla siebie rozwiązań na wyzwania, które potem się pojawiają. W sieci dominuje kontent dla początkujących we wszystkich dziedzinach, dlatego ja postanowiłem ugryźć bardziej zaawansowaną tematykę. Zwłaszcza że sam też jej szukam. Jestem jeszcze w trakcie pisania tych tekstów i za tydzień podam ich tytuły i więcej konkretów.

• Bonus #2: Zaproszenie na webinar: “Pewny start w niepewną przyszłość”

Co bym dziś zrobił, gdybym miał zaczynać karierę od nowa? Albo gdybym chciał wystartować od zera w dorosłe życie? Czy zamieszkałbym w dużym mieście i poszedł na studia? Czy może wybrałbym małe miasto i skupił się na budowaniu biznesu? Czy wybrałbym znany i stabilny zawód, czy raczej szukał czegoś wśród najnowszych technologii? Jak bym kierował swoją przyszłością w tych niepewnych czasach?

Na te pytania odpowiem i uzasadnię swój wybór w trakcie webinaru. To trudny temat, stąd już nie mogę się doczekać :) Zapraszam 30 marca o 20:00.

• Bonus #3: Zaproszenie na sesję pytań i odpowiedzi

Jeśli chcesz, abym rozwinął jakiś temat, powiedział coś, o czym nie pisałem albo odniósł się do Twojej sytuacji, to zapraszam do udziału. Podobną sesję prowadziłem przed rokiem i cieszyła się bardzo dużą popularnością, więc zróbmy ją ponownie. Zapraszam 13 kwietnia o 20:00.

• Bonus #4: Lista polecanych przeze mnie książek

Czyli takich, na które warto wydać czas, pieniądze i postawić na półce w domu. Podzieliłem je na 5 kategorii: biografie i historia, biznes, rozwój, finanse i inwestycje oraz proza. W ciągu ostatnich miesięcy przybyło na niej kilkanaście nowych tytułów. Dostęp do listy wysyłam od razu po dokonaniu zakupu.

• Bonus #5: pierwsze 1000 książek będzie ponumerowanych i ostemplowanych

Myślę, że to subtelny wyróżnik w czasach masowo produkowanego kontentu. Takie przypomnienie na koniec, że 52Notatki są tworzone przez człowieka i z myślą o innych ludziach, którzy mają podobne wyzwania, problemy i cele.

Harmonogram:

• Teraz - startuje przedsprzedaż, zamówienia można składać tutaj.

• Bonusowe artykuły - dosłownie teraz nad nimi pracuję i są już na ukończeniu. Dołączę je do książki i nigdzie indziej. Dokładną listę opublikuję za tydzień.

• Lista polecanych książek - wysyłam ją mailem od razu po dokonaniu zakupu.

• Webinar - odbędzie się 30 marca, a sesja pytań i odpowiedzi 13 kwietnia. Linki z zaproszeniem wyślę oddzielnym mailem, nagrania będą do obejrzenia później.

• Kwiecień - drukuję książki, numeruję, pakuję i wysyłam. Dam znać, jak tylko będę znał dokładną datę. Zakładam, że będzie to połowa miesiąca.

Resztę szczegółów opisałem na dedykowanej stronie, zachęcam do jej odwiedzenia.

A tak prywatnie…

Mam w głowie kontrowersyjną teorię, że czytanie książek stanie się formą buntu. Sprzeciwu wobec zalewania nas sztucznymi treściami, które coraz trudniej będzie odróżnić od rzeczywistości. Sprzeciwem wobec narzucania nam jednej wersji prawdy, zależnej od tego, którzy lobbyści mają posłuch u władzy. I wobec tego, że to nie my decydujemy o tym, co widzimy w Internecie, tylko bezduszne algorytmy, dla których liczy się tylko to, abyśmy oddali im całą naszą atencję.

Dlatego myślę, że czytanie książek stanie się z czasem intelektualnym symbolem. Świadomie zbudowana domowa biblioteka będzie znaczyła więcej niż wielkość telewizora czy marka samochodu. Już teraz, gdy widzę kogoś z książką w pociągu lub kawiarni, to zwracam na niego uwagę, bo się wyróżnia. I choć nawet nie wiem, co czyta, to sam fakt, że wybrał książkę zamiast ekranu smartfona, to już mi to mówi coś dobrego o tym człowieku.

🤫

Negocjacja rzeczywistości, czyli jak zmienić świat

Zacznijmy od prostych, choć zaskakujących faktów naukowych.

99% informacji, które odbiera nasze ciało nie dociera do naszej świadomości. W mózgu znajduje się struktura o nazwie wzgórze (łac. thalamus), która jest wyspecjalizowana w filtrowaniu bodźców czuciowych i ruchowych. Jeśli wzgórze uzna je za ważne, to prześle je do odpowiednich obszarów kory mózgowej. Jeżeli określi je jako nieistotne, to będzie je ignorować. A Ty nigdy nie dowiesz się o ich zaistnieniu.

W tej chwili nie czujesz dotyku ubrań na swojej skórze ani nacisku krzesła o Twoje plecy. Nie słyszysz cichego buczenia lodówki, hałasu ulicznego za oknem ani głosów innych ludzi, jeśli czytasz ten artykuł w kawiarni. Twój mózg zdecydował, że są one nieistotne i wyłączył Ci ich odczuwanie. Zrobił to automatycznie, bez udziału Twojej woli ani bez pytania się Ciebie o zdanie.

I chwała mu za to - inaczej byśmy zwariowali, bo nasze zmysły są nieustannie zalewane informacjami. Obrazami, które rejestrują nasze oczy. Dźwiękami, które odbierają nasze uszy. Naciskiem, który nasze ciało odczuwa przy każdym kroku. Szacuje się, że narządy zmysłu odbierają łącznie nawet 11 milionów bitów informacji na sekundę. ​Natomiast nasz świadomy umysł jest w stanie przetworzyć około 40 bitów na sekundę. ​To gigantyczna różnica.

Dlatego jest szalenie ważne, aby nasza podświadomość poprawnie filtrowała bodźce, zanim dotrą do naszej świadomości. Bez tego będziemy rozkojarzeni i zdezorientowani. Nie będziemy wiedzieć, na czym mamy się skupić. Takiego uczucia doznajemy, gdy jesteśmy w zupełnie nowym miejscu, które jest zatłoczone, gwarne i pełne bodźców, z którymi nasza podświadomość nie wie, jak sobie poradzić. Albo w sytuacji wysokiego stresu, gdy nagle mylą nam się podstawowe czynności. Gdy się nam spieszy, to nie potrafimy znaleźć klucza do drzwi albo jakiejś funkcji w telefonie, pomimo że wcześniej nigdy nie sprawiało nam to trudności.

I tu pojawia się ważne pytanie:

Czy można sterować, które bodźce do nas docierają?

Oczywiście, choć tylko do pewnego stopnia. Jeśli właśnie wyszedłeś z centrum handlowego na duży parking, to Twój mózg szuka kształtu i koloru Twojego samochodu. Używa tych informacji do filtrowania tego, co widzi. Ten sam mechanizm zadziała, gdy rozmawiasz z kimś w zatłoczonym miejscu. Nie słyszysz wtedy głosów innych osób, tylko tej jednej, na której się skupiasz.

Filtrami bodźców można sterować nawet do tego stopnia, że możesz nic nie słyszeć, mimo że ktoś do Ciebie mówi. Na pewno zdarzyła Ci się taka sytuacja, gdy zamyśliłeś się podczas nudnej lekcji w szkole. Albo skupiłeś się na czymś tak mocno, że nie widziałeś świata wokół siebie.

W tym punkcie pojawiają się dwa problemy.

1. Skupienie naszej świadomości i “ręczny” dobór filtrów jest męczące i trudne do utrzymania przez dłuższy czas. To dlatego nasz mózg stara się to automatyzować i przenieść do podświadomości. Działa trochę jak duże przedsiębiorstwo, które zleca produkcję za granicę, czyli tam, gdzie będzie to tańsze i szybsze. A w kraju rodzinnym zostawia tylko zarząd, dział marketingu i sprzedaży.

2. Nieustanne decydowanie o tym, na czym mamy w danej chwili się skupić, jest skomplikowane i czasochłonne. Są sytuacje, w których jest to wymuszone przez potrzebę chwili, bo np. szukamy paszportu, robimy sobie jedzenie, piszemy wiadomość do kogoś. Ale przez większość dnia działamy tak naprawdę na autopilocie. Z góry wiemy, co mamy robić, bo ktoś inny albo my sami sobie to narzuciliśmy.

Chciałbym wierzyć, że w dużej mierze o moim życiu decyduje świadoma część mojego umysłu. Jednak im więcej czytam literatury naukowej na ten temat, to dochodzę do wniosku, że to jednak podświadomość wykonuje tu zdecydowaną większość pracy. Co więcej:

Nasz mózg “usuwa” większość rzeczywistości, zanim ją w ogóle zauważymy

Podświadomość nie tylko decyduje o tym, co jest ważne, a co nie jest. Ale też często edytuje te informacje i podaje nam gotowe interpretacje. I ponownie: robi to w dobrej wierze, starając się przewidzieć ich znaczenie. Przez tysiące lat od tego zależało nasze przetrwanie. Dzikie zwierzę spotkane w lesie musiało być automatycznie interpretowane jako zagrożenie. Tak samo głośny krzyk, skraj przepaści, ostre narzędzia czy groźny wyraz czyjejś twarzy. Mózg nie tylko filtruje całą rzeczywistość wokół nas, ale próbuje ją też przewidzieć.

Choć dziś żyjemy w dużo bezpieczniejszych czasach, to ta funkcja nadal działa i zza kulis steruje naszym życiem. Szczególnie wyraźnie widać to w naszych reakcjach emocjonalnych. To, jak ktoś na nas patrzy, jak mówi, których słów używa i jakie gesty wykonuje - wszystko to trafia nam do świadomości z gotową interpretacją. A nasza pierwsza emocjonalna reakcja zależy od podświadomości, a nie naszego świadomego wyboru.

Przykładowo, gdy ktoś Ci powie, że fatalnie dziś wyglądasz, to nie podejdziesz do tego racjonalnie. Zamiast się zastanowić czy warto wziąć jego rady na poważnie i iść się przebrać, pierwszą reakcją pewnie będzie złość za słowa krytyki. Albo wstyd, jeśli z góry uznasz, że ma rację i masz niskie poczucie własnej wartości.

Na samym początku napisałem, że ten artykuł odmieni sposób, w jaki postrzegasz swoje życie. Wiem, to śmiała teza i celowo postawiłem ją w prowokujący sposób. Jestem pewien, że wywołała ona różne reakcje. U jednych Czytelników pojawiło się zaciekawienie, które zmotywowało do większego skupienia. A u innych wyparcie, na zasadzie kim ten gość jest, że myśli, że zmieni coś w moim życiu. Od pierwszych słów tego artykułu czytasz go przez jakiś filtr, który Ty sam sobie nałożyłeś. I bez względu na to jaką reakcję u Ciebie wywołałem, zauważ że była ona automatyczna.

Interpretacja słów i zachowań innych ludzi zależy od naszych doświadczeń z przeszłości. Wydarzeń, które utkwiły nam w pamięci, tego, w co wierzymy, kogo cenimy i czego się boimy. To na nich nasza podświadomość buduje swoje filtry, przez które przepuszcza rzeczywistość.

Sytuacja jest o tyle skomplikowana, że każdy z nas patrzy na ten sam świat w różny sposób. I jak zapewne wiesz…

Filtry mogą być wspólne i osobiste

Ostatnio jechałem z moim kolegą z Wrocławia do Warszawy. On prowadził, ja siedziałem wygodnie na fotelu pasażera. Dopiero gdy za Oleśnicą zrobiło się luźniej na drodze, to zauważyłem, że ciągle jedzie lewym pasem. Nawet wtedy, gdy prawy był kompletnie wolny. Na tempomacie miał ustawioną prędkość równą z ograniczeniami (120 km/h), więc nie chodziło o wyprzedzanie innych. Jechało się nam wygodnie i komfortowo, ale pomimo że to nie ja kierowałem, to zaczęło mnie to stresować. Myślę: po cholerę on ciągle jedzie lewym? Zaraz ktoś za nim będzie się spieszył i będziemy musieli zjeżdżać na prawy.

I tak też się stało kilka razy. Mój kolega w ogóle się tym nie przejął, za każdym razem na spokojnie przepuszczał szybsze auto, a potem znów wracał na lewy pas. Po 20 minutach nie wytrzymałem i zapytałem, dlaczego tak jeździ. Zdziwiony spojrzał na mnie i spytał “ale o co ci chodzi?“ Był autentycznie zaskoczony, że ja tu widzę jakiś problem. Wcale nie chodzi mi tu o prawo drogowe, które jasno mówi, jak się powinno jeździć. Tylko o to, że dwie osoby, będące w tej samej sytuacji, kompletnie inaczej ją postrzegają.

To, co nam się wydaje normalne, dla kogoś innego może być absurdalne albo oburzające. Rzeczowe argumenty tracą na sile i są zakrzywione przez filtry, których nasza podświadomość używa do interpretowania świata. Doskonale widać to w Internecie, gdzie ludziom trudno jest się dogadać, bo mają zupełnie inne spojrzenie na te same sprawy. Fakty nie mają wtedy większego znaczenia, liczą się tylko nasze osobiste doświadczenia, które przecież się różnią. Od chwili gdy to do mnie dotarło, to kompletnie przestałem się spierać z ludźmi w sieci. Nawet wtedy, gdy ich opinie są przeciwieństwem do moich.

Staram się teraz pamiętać, że choć żyjemy w tym samym miejscu i czasie, to możemy zupełnie inaczej doświadczać tej samej rzeczywistości. A zmiana czyjegoś zdania na ten temat może wymagać zmiany części ich osobowości, a nie tylko pojedynczych opinii.

Dlaczego jest to ważne?

Wierzę, że od pewnego etapu jakość naszego życia zależy przede wszystkim od jakości naszych myśli. Jeśli będziesz skupiał się na swoich niedoskonałościach, słabych stronach, obawach, wadach i kompleksach, to Twój mózg będzie Ci pokazywał dowody na ich poparcie. I to pomimo że są one dla Ciebie szkodliwe.

Jeśli będziesz sobie powtarzał, że jesteś gorszy od innych, nie stać Cię na więcej i nie potrafisz się zmienić, to tak właśnie będzie. Wpadniesz w koleiny wydrążone przez własne myśli.

Szybszy samochód, większy dom czy droższy zegarek mogą pozwolić Ci poczuć się “lepszym”, ale tylko na chwilę. Bo zawsze będzie ktoś bogatszy, młodszy, silniejszy czy lepiej wyglądający. Jeśli patrzysz na siebie przez filtr bycia gorszym czy niewystarczającym, to Twoja podświadomość zawsze znajdzie dowodów na taki stan rzeczy. Zmianie nie musi ulec cały świat, ale to, jak Ty go postrzegasz.

Myślę, że dbanie o jakość swoich filtrów jest dziś ważniejsze niż kiedykolwiek dotąd. Oto dlaczego:

• Po pierwsze: obecnie mamy niemal nieograniczony dostęp do wiedzy, który może prowadzić do paraliżu decyzyjnego. Kiedyś, gdy chciałeś kupić pralkę, to unikałeś tej, co się popsuła Twojej mamie i brałeś tę, co akurat była w promocji. Teraz można godzinami czytać testy i opinie. Możliwe, że dzięki temu podejmujemy lepsze decyzje, ale kosztują nas wielokrotnie więcej czasu i wysiłku. I właśnie przez to wiele osób unika zmian i tkwi w przestarzałych rozwiązaniach, bo obawia się tego procesu.

• Po drugie: masz znacznie większe możliwości niż poprzednie pokolenia. Możesz znaleźć pracę w obcym mieście, bez trudu podróżować po świecie, założyć firmę w branży, która dopiero co powstaje i uczyć się nowych rzeczy. Wiele zależy od Twojego poziomu sprawczości i tego jak postrzegasz swoją sytuację: jako szansę czy zagrożenie?

• Po trzecie: nigdy dotąd świat nie zmieniał się tak szybko jak teraz. Na wielu polach stare reguły przestają działać. Edukacja, finanse, kariera, technologia - jeśli operujesz w tych obszarach w oparciu o modele mentalne, które wykształciłeś 20 lat temu, to możliwe, że działasz na własną szkodę.

Negocjacja rzeczywistości

Twój mózg podsunie Ci gotową interpretację każdej sytuacji, ale pamiętaj, że ona podlega negocjacji. Dlatego staram się częściej zadawać sobie pytania: „Dlaczego tak to odebrałem? Skąd wzięła się u mnie taka reakcja? I dlaczego oceniam to właśnie w ten sposób?”.

Bo co jeśli nasz umysł działa na starym i nieefektywnym “oprogramowaniu“? I traktuje nas jak osobę, którą już dawno nie jesteśmy? Nie bierze pod uwagę wszystkich rzeczy, które dotąd udało nam się osiągnąć. Zapomina, że nie boimy się już tych samych rzeczy co 10 lat temu. I że nie musimy kolejny raz udowadniać sobie tego samego. Co jeśli nas w ten sposób spowalnia i ogranicza?

Dla mnie samego najważniejszy wniosek, który płynie z tego artykułu, jest taki, że moje postrzeganie świata ma ogromny wpływ na to, co będę robił i jak się będę czuł. Dlatego dużo uwagi poświęcam temu, żeby zrobić “aktualizację“ swojego oprogramowania, pozbyć się funkcji, które już mi nie pomagają i przejrzeć filtry, przez które patrzę na rzeczywistość. To nie jest łatwy ani szybki proces, dlatego ten temat pewnie jeszcze powróci na łamach 52Notatek.

Następne kroki:

• Nasz mózg nieustannie filtruje i edytuje informacje, które do nas docierają. Choć dzieje się to nieświadomie, to warto być tego świadomym.

• To, w jaki sposób postrzegamy świat, w dużej mierze zależy od naszych własnych doświadczeń. Dlatego warto rozwijać i poszerzać swój światopogląd.

• Osoba, z którą dyskutujesz, może zupełnie inaczej patrzeć na te same rzeczy niż Ty. Jeśli naprawdę zależy Ci, aby zmienić jej opinię, to w pewnym stopniu będziesz musiał też zmienić to kim jest. Dlatego to takie trudne.

• Od pewnego etapu jakość naszego życia zależy od jakości naszych myśli.

  Nie możesz mieć wpływu na cały świat, ale masz wpływ na to, jak go postrzegasz i w jaki sposób reagujesz na to, co Cię spotyka.

52Wydania temu

To stała sekcja, w której przypominam wydania 52Notatki, które opublikowałem równo rok, dwa, trzy i cztery lata temu. Wpadłem na ten pomysł pisząc swój dziennik 5-letni, w którym widzę ten sam dzień na kilka lat do tyłu - i dużo na tym korzystam.

• 3 lekcje z kryzysu kwarcowego, za co cenię Seiko i mój ulubiony smartwatch - do napisania tego wydania zainspirowała mnie moja wizyta w muzeum Seiko w Tokio. Aż trudno mi uwierzyć, że minął już rok od tego czasu. To chyba kolejny dowód na to, że dni są długie, ale lata krótkie…

• Tysiąc godzin poza domem i cyfrowy niedobór w akcji - od czasu napisania tego artykułu o spędzaniu większości życia w zamkniętym pomieszczeniu, naprawdę zacząłem zwracać na to dużo większą uwagę. Miało to nawet wpływ na naszą przeprowadzkę z Warszawy, o czym pewnie napiszę więcej w przyszłości.

• Razem wszyscy mamy rację, ale z osobna każdy się myli, czyli dlaczego koło zawsze może być lepsze - to artykuł sprzed 3 lat, ale dobrze pasuje do tematyki, którą dziś poruszam.

• Dlaczego powinieneś zaplanować swoją porażkę i czym jest chaos drugiego poziomu - to wydanie z Sezonu 1, który znajdziesz tylko w wersji drukowanej, na stronie 77. Dobrze tłumaczy dlaczego teraz mamy wysokie ceny ropy i złota.

Do zobaczenia w Krakowie 21.03 o 14:00

“Finansowa dylatacja czasu. Jak budować majątek w obliczu rewolucji AI?”

Taki jest temat mojego wystąpienia na konferencji Invest Cuffs w Krakowie. Zacząłem już nad nim pracować i zapewniam, że będzie bardzo ciekawe, szczególnie dla stałych Czytelników 52Notatki. Oprócz pieniędzy i AI pojawi się też Interstellar, wampiry, wieloryby i Levi Ackerman.

Zapraszam w sobotę 21.03 o 14:00 na główną salę. Będę na niej występował po raz trzeci i mam nadzieję, że tym razem już mi nie będą drżeć kolana. Widok ze sceny jest tam niesamowity :)

Invest Cuffs to największa konferencja o finansach osobistych w tej części Europy. Warto tam być, bo wybór tematów i prelegentów jest bardzo szeroki. Będę tam przez wszystkie dni i z chęcią posłucham kilku wykładów i porozmawiam z Wami w kuluarach. Oprócz tego tradycyjnie odwiedzę muzeum Manggha i zjem ramen w Akicie (po odstaniu w dłuuugiej kolejce).

Ceny biletów zaczynają się od 119 złotych, a kod 52Notatki daje dodatkową zniżkę. Wszystkie szczegóły znajdziecie na stronie investcuffs.pl.

A tak prywatnie…

Wracając jeszcze na chwilę do tematu negocjacji rzeczywistości - ten problem doskonale obrazuje serial “Pluribus”. Pokazuje on historię, w której Ziemia została zaatakowana przez dziwnego wirusa. Sprawił on, że umysły wszystkich ludzi zostały połączone w jeden wspólny, oprócz kilku pojedynczych osób. Zespolona ludzkość doskonale ze sobą współpracuje, działa dla dobra ogółu oraz zakończyła wszelkie konflikty zbrojne czy przestępstwa. Co więcej, stara się też zrobić wszystko, aby uszczęśliwić te kilka osób, które z jakiegoś powodu pozostały normalne.

Główna bohaterka ma z tym ogromny problem i nie chce, aby reszta świata jej pomagała. Reaguje agresywnie na wszelkie próby i wysiłki ze strony zainfekowanych ludzi. Z kolei inna postać w pełni to wykorzystuje, maksymalnie korzystając z życia. Czyli mamy dwie osoby, które pomimo że zostały postawione w tej samej rzeczywistości, to interpretują ją w sposób skrajnie różny.

Finalnie jedna z nich zmienia zdanie i… nie będę robił więcej spoilerów, bo serial jest całkiem niezły i warto go obejrzeć. Uprzedzam tylko, że główna bohaterka jest straszliwie irytująca…

Post Scriptum: Mogę już z dużą pewnością powiedzieć, że za tydzień ruszy przedsprzedaż Sezonu 4! Będzie też możliwość kupienia pozostałych Sezonów, oddzielnie lub w jednym atrakcyjnym pakiecie. Tym razem przygotowałem nową formę dla bonusowych treści i mam nadzieję, że przypadnie Wam do gustu :)

Jak zawsze pierwsze 1000 egzemplarzy będzie numerowane. Stąd jeśli zależy Wam na niskim numerze, to zachęcam, aby decydować się zaraz na starcie, czyli o 7 rano w przyszłą sobotę. Proszę powoli robić dla mnie miejsce na półce z książkami :)

🤫

Ruszajmy!

5 najważniejszych lekcji dla młodych ojców

Co jakiś czas dostaję maile od Czytelników, którzy niedawno zostali ojcami albo przygotowują się do tej roli. Są w nich głównie pytania o to, jak poradzić sobie z rewolucją, którą wnosi pierwsze dziecko. Myślę, że to na tyle ważny temat, abym poświęcił mu oddzielne wydanie 52Notatki. Uprzedzę tylko, że temat potraktowałem po męsku - zero cukrowania, same konkrety.

Zacznijmy od czegoś oczywistego, o czym za mało się mówi:

1. Dziecko wywróci Twoje życie do góry nogami

Nie ma żadnego znaczenia ile zarabiasz, kim jesteś ani jaki masz zawód czy stanowisko. Małe dziecko wszystko to wywróci do góry nogami. Będzie jak trzęsienie ziemi, po którym przyjdzie tsunami, a potem wstrząsy wtórne. Nawet jeśli spędzisz kilka miesięcy na przygotowaniach, to i tak nie będziesz gotowy na to, co Cię czeka. Wszystkie Twoje rutyny i przyzwyczajenia pójdą do kosza, a cykl dobowy kompletnie się rozreguluje.

Odtąd będziesz miał tylko jeden najwyższy priorytet: zaopiekować się dzieckiem. Wszystkie Twoje cele zostaną przeliczone na nową walutę i nabiorą zupełnie innej wagi. Twoim osobistym zadaniem będzie po prostu przetrwać te pierwsze miesiące i będzie to wystarczająco dużo.

I tu pojawia się ważny paradoks: trudno jest się przygotować na przyjście dziecka, ale od zawsze jesteś na nie gotowy. Po prostu nie wiesz jeszcze na jak wiele Cię stać, dopóki nie zostaniesz wystawiony na próbę.

Drugą rzeczą, o której powinno się częściej mówić jest fakt, że:

2. Masz powód, aby być przytłoczony

Jeśli tak nie jest, to znaczy, że nie dotarło jeszcze do Ciebie jak ogromna odpowiedzialność jest na Tobie. Twoje dziecko nigdy nie będzie miało drugiego ojca. Tylko Ty jeden możesz nim być.

Jeśli dobrze ją spełnisz, to w zamian otrzymasz coś, czego nikt inny nie może Ci dać: będziesz najważniejszym człowiekiem na świecie. I to bez znaczenia kim jesteś na co dzień ani czy odnosiłeś w życiu sukcesy czy porażki. Nikt nie będzie Cię kochał w taki sposób jak Twoje dziecko. I nigdy nikomu nie będziesz tak bardzo potrzebny jak jemu.

Bez względu na to jak sprawdzisz się w tej roli, to już zawsze będziesz wzorcem dla swojego dziecka w każdej życiowej dyscyplinie. Pracy, etyki, formy fizycznej, poglądów politycznych, życiowej mądrości. Tylko od Ciebie zależy czy wzór, jaki odciśniesz na życiu swojego dziecka, będzie pozytywny czy negatywny.

Oznacza to, że…

3. Wreszcie zaczynasz grać w życie na poważnie

Jimmy Carr to mój ulubiony brytyjski komik. Bystry, błyskotliwy i bezwzględny. Jego dowcip jest równie ostry, co zabawny. Jestem jego fanem od tak dawna, że pamiętam jeszcze czasy, gdy w Wielkiej Brytanii żartowano z Polaków jeżdżących tam za pracą “na zmywaku“. Dziś Anglicy mogą już tylko za nami tęsknić i zazdrościć nam warunków życia w naszym kraju. Co za piękne czasy teraz mamy :)

Wracając do Jimmy’ego: facet ma 53 lata, górę pieniędzy, sławę i jest na szczycie swojej branży. Niedawno podczas jednego z występów scenicznych został zapytany dlaczego ma dzieci i czy je w ogóle chciał. Publiczność spodziewała się żartu, ale Jimmy wziął ten temat na poważnie:

Myślałem, że przechytrzyłem system nie mając dzieci. Myślałem, że jestem cholernym geniuszem, bo takie miałem łatwe życie. Myślałem, że gram w grę wideo pod tytułem życie i znalazłem kod do oszukiwania. Wszystko do czasu, gdy dobiłem do 40-tki i zrozumiałem, że dotąd w życiu grałem tylko o małe stawki. Gdy pojawiły się dzieci to wszystkie inne “gry o status” okazały się po prostu banalne.

Tutaj oryginalna wypowiedź:

Dopóki nie masz dziecka, to grasz o niskie stawki, bo najgorsze co może Ci się przydarzyć to Twoja śmierć.

Wiem, te słowa mogą brzmieć oburzająco, ale tylko dla osób, które nie mają dziecka. Bo każdy rodzic wie, że mam rację. Nie tylko bez mrugnięcia okiem oddałbyś życie za swoje małe dziecko. Ale aby je ocalić od sytuacji bezpośredniego zagrożenia, poświęciłbyś też życie innych osób. Będąc sam nie doświadczysz tego uczucia, ale po urodzeniu dziecka będzie Ci towarzyszyć już na zawsze.

A w międzyczasie Twoje dziecko sprawi, że…

4. Dojdziesz daleko poza granice cierpliwości i wyrozumiałości

Dwa lata temu mojemu koledze urodził się syn. Do dziś pamiętam słowa, które mi wtedy powiedział. To dlatego, że dostałem po nich ataku śmiechu, który trudno mi było opanować. Otóż stwierdził, że on nie będzie jak ci wszyscy ojcowie, co się denerwują na swoje dzieci i krzyczą, gdy one robią coś złego. Że zamiast tego on po prostu będzie z nim na spokojnie rozmawiał i tłumaczył.

Równie dobrze mógł powiedzieć, że on nie będzie tym gościem co moknie na deszczu tylko na spokojnie będzie skakał między kroplami. Żaden normalny rodzic nie krzyczy na dziecko, dlatego że lubi, albo że mu się nie chce tłumaczyć. Robi to, bo już setki razy mówił na spokojnie, tłumaczył i prosił. A teraz znalazł się daleko poza swoją granicą cierpliwości.

Pamiętam, że gdy mój syn miał około 5 lat to każdego dnia dziwił się, że trzeba chodzić spać. Autentycznie był zaskoczony. Tata, znowu do spania? Przecież ja już wczoraj spałem i dziś to nie chce. Pójście do łóżka traktował jak niesprawiedliwą karę i zawsze z uporem godnym podziwu, próbował jej uniknąć.

Każdego.
Jednego.
Dnia.

Mógłbym napisać książkę o wyczynach cyrkowych jakie urządzaliśmy, aby poszedł do łóżka i jestem pewien, że przez to samo przechodzi wielu rodziców. Dlatego bardzo łatwo jest dawać rady albo krytykować, gdy samemu się nie ma dzieci. Mi też się nie podoba, kiedy rodzice w restauracjach puszczają przez godzinę YouTube’a maluchowi, ale kim ja jestem, aby ich oceniać? Może to ich pierwsze wyjście od dawna i po prostu chcą mieć chwilę spokoju? Może w domu dbają o wartościową rozrywkę i tylko na mieście sobie pozwalają na tablety?

Nie wiem, ale to dobry moment, aby powiedzieć wprost:

5. Nie słuchaj rad o dzieciach od ludzi bez dzieci

Czy chciałbyś uczyć się jeździć autem od kogoś, kto nie ma prawa jazdy? Od osoby, która wprawdzie nigdy nie siedziała za kierownicą, ale twierdzi, że doskonale wie jak jeździć, bo spędziła wiele godzin na przednim fotelu pasażera?

Nie sądzę.

Ostatnio w Internecie mignął mi ekspert finansowy, który dawał rady rodzicom o tym, kiedy wypłacać kieszonkowe dzieciom, ile im dawać i za co. Choć brzmiały one mądrze i dobrze się klikały, to były bezużyteczne, bo wiem, że ten kolega nie ma dzieci. I jeszcze mniej wie o ich wychowaniu.

A problem z edukacją finansową dzieci jest taki, że bardzo trudno jest wprowadzić jeden zestaw zasad, które będą pasować dla każdego. Dlatego uważam, że wszystko co jest w życiu ważne musi zostać nauczone w domu przez rodziców. Zasady moralne, dbanie o zdrowie i formę, religia, finanse.

To jest nasza rola, rodziców, a nie szkoły, państwa czy pracodawcy. Ale to już temat na inną okazję, dość już kontrowersyjnych opinii na dziś :) Dziś chciałbym poruszyć jeszcze jedną kwestię, bardziej osobistą:

Dni są długie, ale lata krótkie

Anglicy mają powiedzenie, że “The days are long, but the years are short”. Pamiętam, jak w dzieciństwie dłużyły mi się lekcje matematyki, ale całe lata podstawówki minęły mi bardzo szybko i dziś wspominam ją tylko wtedy, gdy ktoś mi ją przypomni. Tak samo było z pierwszą dekadą życia mojego syna. Były chwile, które na zawsze wryły mi się w pamięć, ale większość z nich zleciała mi bardzo szybko.

Warto mieć z tyłu głowy, że 75% całego naszego czasu, jaki spędzamy z dziećmi, przypada na okres do 12 roku życia. Widzę to teraz wyraźnie u siebie, bo odkąd mój syn poszedł do 6 klasy do normalnej szkoły, to teraz nie ma go w domu między 8 rano a 16. W minionych latach był na edukacji domowej, więc mogliśmy spędzić wybitnie dużo czasu razem. Miałem dużo szczęścia, że tak udało nam się ułożyć życie.

I wśród tych lat gdzieś tam była ta chwila, gdy po raz ostatni spontanicznie złapał mnie za rękę na mieście. I ta ostatnia noc, gdy zmęczonego niosłem go do łóżka, bo zasnął na kanapie. Nie wychwyciłem jej wtedy, bo nie wiedziałem, że jest ostatnia. Dziś dużo bym zapłacił, aby móc to przeżyć jeszcze raz. Czasem widzę na mieście rodziców z małymi dziećmi, którzy tracą cierpliwość i denerwują się ich płaczem, głośna zabawą albo tym, że ich nie słuchają. Pamiętam, jak trudne są takie sytuacje, ale ja i tak chętnie bym się dziś z nimi zamienił.

Nawet jeśli nigdy nie założysz rodziny, to życie i tak będzie się składać właśnie z tych momentów, które potem będziesz żałować, że już się nie powtórzą. Kawa w ulubionej restauracji, wyjazd w zupełnie nowe miejsce, wschód słońca z bliską osobą, przeżywanie sportowych emocji czy obiad z przyjaciółmi. Zanim im odmówisz, bo jesteś zmęczony, znużony lub zapracowany, to zatrzymaj się na chwilę i pomyśl: co jeśli teraz robię to po raz ostatni w życiu?

Jestem pewien, że za 20 lat będę gotowy oddać wszystkie swoje pieniądze, aby znowu mieć tyle lat co dziś. Móc się cieszyć pełnią zdrowia, sprawności fizycznej i wszystkimi możliwościami jakie mam przed sobą. Taka perspektywa pozwala zupełnie inaczej spojrzeć na miejsce, w którym jesteś teraz, nawet jeśli nadal masz daleko do swojego celu. Umożliwia nam negocjację rzeczywistości, o której najwyższa pora, abym napisał artykuł.

Następne kroki:

• Nie da się być w pełni gotowym na przyjście dziecka i tylko od Ciebie zależy, jak potraktujesz ten fakt. Może Cię on ograniczać i hamować albo wręcz przeciwnie - dodać motywacji.

• Mężczyźni mają łatwiej w planowaniu założenia rodziny, bo biologicznie mają więcej czasu na tę decyzję niż kobiety. Prowadzi to do tego, że często zwlekają, bo przecież mają jeszcze czas. Dobry sposób na ułatwienie sobie tej decyzji jest zwrócenie uwagi na to, ile będziesz mieć lat, gdy Twoje dziecko będzie obchodzić 18. urodziny. Takie podejście często zmienia perspektywę.

• James Baldwin, amerykański pisarz i aktywista, celnie kiedyś powiedział, że “Dzieci nigdy nie były dobre w słuchaniu starszych, ale też nigdy nie zawiodły w ich naśladowaniu”.

• I jeszcze coś, o czym sam muszę sobie przypominać: za 10 lat jedynymi osobami, które będą pamiętać, że pracowałeś do późna, będą Twoje dzieci.

52Wydania temu

To stała sekcja, w której przypominam wydania 52Notatki, które opublikowałem równo rok, dwa, trzy i cztery lata temu. Wpadłem na ten pomysł pisząc swój dziennik 5-letni, w którym widzę ten sam dzień na kilka lat do tyłu - i dużo na tym korzystam.

• Ma, czyli przestrzeń między rzeczami - “Czy tylko mi się wydaje, że japońskie ulice są jakieś inne?” To pytanie stało się podstawą do napisania tego artykułu. Zawiera on ważną myśl, która jest elementem mojej życiowej filozofii.

• 5 wniosków z życia w Portugalii - ciekawie się złożyło, bo dosłownie tydzień temu wróciłem z Portugalii, a tak jak widać, dwa lata temu też tam byłem. Z tym że w tym artykule opisuję wnioski z ponad dwumiesięcznej podróży, która była dla mnie o tyle ważna, że dopiero co zakończyłem pracę na etacie.

• Gdzie trzymać duże oszczędności i dlaczego nie w pieniądzach, oraz lekcja pokory z listu Buffetta - choć to wydanie opublikowałem trzy lata temu, to do dziś jest jednym z najchętniej czytanych i najpopularniejszych. I wcale się nie dziwię, bo zawiera wiele praktycznych informacji na temat przechowywania pieniędzy.

• „Chcesz pokoju, szykuj się do wojny”, czyli co zrobić z finansami osobistymi w obliczu kryzysu zbrojnego - pamiętam, że ten artykuł napisałem pod wpływem licznych pytań od bliższych i dalszych znajomych na temat tego, co zrobić z pieniędzmi w razie wojny. Przy okazji uświadomiłem sobie, że mijają już cztery lata, odkąd zaczął się za naszą wschodnią granicą konflikt zbrojny…

A tak prywatnie…

Mam dobre wieści - mocno ruszyły prace nad drukowaną wersją sezonu 4. Jestem już na ostatniej prostej z korektą i aktualizacją tekstów, a strona sprzedażowa już się buduje. Następne kroki to przesłanie plików do grafika oraz rezerwacja terminu w drukarni. Chciałbym, aby w ciągu miesiąca książki były już gotowe do wysyłki - w tym też poprzednie sezony, których robię dodruk. Możliwe, że zamówienia będzie można składać już za tydzień, ale dam Wam jeszcze znać.

W tym roku przygotowuję dla Was wyjątkowy zestaw bonusów towarzyszących książce, mam nadzieję, że przypadną Wam do gustu :)

A co do Jimmy’ego Carra - w zeszłym roku miałem przyjemność być na jego występie w Warszawie. Nie wiem co mnie podkusiło, aby usiąść w pierwszym rzędzie, pewnie pomyślałem, że albo grubo albo wcale. Dla kontekstu: Jimmy ma w zwyczaju wybieranie osób z publiczności i robienie z nich pośmiewiska, oczywiście ku uciesze innych widzów. Dlatego siadanie blisko sceny to proszenie się o kłopoty :)

Ostatni raz byłem tak wystraszony, gdy poszedłem na rutynową kontrolę do dentysty i usłyszałem słowa “tęgo ząbka to będziemy leczyć kanałowo”. Z tym że wtedy wyszło gorzej niż się spodziewałem, a na występie Jimmy’ego dużo się pośmiałem :)

Pssst… moment, to nie wszystko 🤫 W wersji mailowej mój newsletter ma jeszcze jedną, krótką sekcję. Czasem jest to ważny cytat, jakieś polecenie albo istotna uwaga, która nie zmieściła się do górnego artykułu. Dziś jest tam wesoło, bo linkuję do nagrania, które rozbawiło mnie do łez.

Jeśli nie chcesz, aby ta ukryta sekcja ominęła Cię za tydzień, to zapisz się do newslettera:

🤫